Του Γιώργου Α. Παπανδρέου
Η στρατιωτική επιχείρηση των ΗΠΑ στη Βενεουέλα, που αποτελεί την καταστροφή των αρχών του Διεθνούς Δικαίου και του Καταστατικού Χάρτη του ΟΗΕ, δεν μπορεί να δικαιολογηθεί από την ίδια αυτονόητη καταδίκη του καθεστώτος Μαδούρου. Δεν αποτελεί δε, μεμονωμένο. επεισόδιο, αλλά ανοίγει το δρόμο σε μια επικίνδυνη πρακτική, αυτή της μονομερούς χρήσης βίας, η οποία ανεξαρτήτως διακηρυγμένων προθέσεων, εγείρει σοβαρά νομικά και πολιτικά ζητήματα, υπονομεύει την εδαφική ακεραιότητα και την πολιτική ανεξαρτησία μιας κυρίαρχου κράτους, ενώ απειλεί με περαιτέρω αποσταθεροποίηση ευρύτερα τη Λατινική Αμερική.
Όπως τόνισε πολύ σωστά ο Πέδρο Σάντσεθ, Πρωθυπουργός της Ισπανίας και νυν Πρόεδρος της Σοσιαλιστικής Διεθνούς, το ότι δεν αναγνωρίζουμε το καθεστώς Μαδούρο δεν σημαίνει ότι αποδεχόμαστε μια στάση που παραβιάζει το διεθνές δίκαιο και είναι ολόκληρη την ήπειρο σε αβεβαιότητα και στρατιωτικοποίηση.
Με απλά λόγια: ο σκοπός δεν αγιάζει τα μέσα. Τα μέσα που επιλέγουμε θα καθορίσουν τελικά, και σε μεγάλο βαθμό, το μέλλον της Βενεζουέλας, καθώς και το διεθνές περιβάλλον μέσα στο οποίο καλούμαστε να δούμε από κοινού πρωτόγνωρες προκλήσεις για την ανθρωπότητα.
Προκλήσεις όπως οι κοινωνικές και οικονομικές ανισότητες, η φτώχεια, η κλιματική κρίση, η τεχνητή νοημοσύνη και οι αναγκαστικές μετακινήσεις πληθυσμών – αυτές απαιτούν σήμερα περισσότερο από ποτέ πνεύμα συνεργασίας, αλληλοκατανόησης και αλληλεγγύης. Πνεύμα εδραιωμένο σε κοινές αρχές και όχι ανέλεγκτη αυθαιρεσία.
Οι συνέπειες των προσφάτων δραματικών εξελίξεων δεν περιορίζονται μόνο στη Βενεζουέλα. Αντικατοπτρίζουν μια βαθύτερη μετατόπιση στο αναδυόμενο σύστημα, όπου η αυθαίρετη ενέργεια κανονικοποιείται και η χρήση δίκαιη επιλεκτικά, κατά το δοκούν. Οι δε απειλές προς την Γροιλανδία, την Κολομβία, το Μεξικό, την Κούβα ή ακόμα και τον Καναδά – από την ηγεσία των ΗΠΑ – απλά αυτό πιστοποιούν.
Και άρα το μεγάλο δίλημμα της εποχής είναι μπροστά μας: Θα επιστρέψουμε σε έναν κόσμο όπου οι ισχυροί δρουν ως σατράπες, συγκρουόμενοι για σφαίρες επιρροής και καθεστώτα κηδεμονίας; Ή θα επιλέξουμε να οικοδομήσουμε κοινούς κανόνες ειρηνικής συμβίωσης, βιώσιμης ανάπτυξης, αξιοπρέπειας και δικαιοσύνης για όλους τους πολίτες του πλανήτη;
Η αντίληψη που οδηγεί σε επιλογές με δύο μέτρα και δύο σταθμούς διαβρώνει την αξιοπιστία ενός διεθνούς συστήματος βασισμένου σε κανόνες. Και όταν η χρήση αυθαίρετης βίας κανονικοποιείται, το Διεθνές Δίκαιο γίνεται εύθραυστο, η εμπιστοσύνη στους διεθνείς θεσμούς καταρρέει και ο εφιάλτης νέων και βίαιων συγκρούσεων γίνεται πραγματικότητα. Αυτό φαίνεται ήδη καθαρά σήμερα σε άλλες συγκρούσεις ανά τον κόσμο.Παράλληλα, υπονομεύονται οι προσπάθειες όλων όσοι επιδιώκουν τη συνεργασία κρατών και λαών για την αντιμετώπιση των μεγάλων προκλήσεων της εποχής μας.
Όσο για τη δημοκρατία, την οποία τόσο επικαλούνται, αν θέλουμε να είναι γνήσια και βιώσιμη, δεν μπορεί να επιβάλλεται απ’ έξω ή από πάνω. Η οδυνηρή εμπειρία πλείστων επεμβάσεων στην ιστορία (Ιράκ, Λιβύη, Αφγανιστάν, κλπ), μας υπενθυμίζει ότι μεταβάσεις σχεδιασμένες εξωτερικές και επιβαλλόμενες από τη βία δεν παράγουν σταθερές δημοκρατίες, ούτε προωθούν την ειρηνική συνυπαρξη των πληθυσμών.
Η παρατεταμένη αυταρχική διακυβέρνηση του Νικολά Μαδούρο, είναι γεγονός ότι έχει τη Βενεζουέλα σε βαθιά πολιτική, κοινωνική και ανθρωπιστική κρίση, και τα δεινά του λαού της Βενεζουέλας – συμπεριλαμβανομένου του αναγκαστικού εκπατρισμού εκατομμυρίων, είναι απαράδεκτα.
Για πολλά χρόνια, κατά τη διάρκεια της θητείας μου ως Προέδρου της Σοσιαλιστικής Διεθνούς, εργάστηκε στενά με την ηγεσία των δημοκρατικών δυνάμεων της Βενεζουέλας. Δεν τους στηρίξαμε μόνο, καλωσορίσαμε σημαντικές προσωπικότητες και κόμματα στους κόλπους της Διεθνούς. Ο αγώνας τους υπήρξε και δικός μας αγώνας, αγώνας για πολιτικό πλουραλισμό, ανθρώπινα δικαιώματα, κράτος δικαίου, ελεύθερες και δίκαιες εκλογές.
Στάθηκα, και συνεχίζω να στέκομαι αλληλέγγυος προς τον λαό της Βενεζουέλας και τη δημοκρατική αντιπολίτευση, η οποία επί σειρά ετών επιδιώκει την αλλαγή με ειρηνικά, συνταγματικά και δημοκρατικά μέσα. Έχω δει από κοντά την προσήλωσή τους, την αντοχή και το θάρρος τους απέναντι στην καταστολή, καθώς και τη δέσμευσή τους στις δημοκρατικές αξίες.
Αν θέλουμε πραγματικά να υπερασπιστούμε και να προασπίσουμε αυτές τις αξίες, τόσο οικείες στις δημοκρατικές δυνάμεις της Βενεζουέλας και να πράξουμε με τρόπο νόμιμο και αξιόπιστο, τότε τα λόγια και οι πράξεις μας πρέπει να γίνονται με την υπεράσπιση του κράτους δικαίου, συμπεριλαμβανομένου του διεθνούς δικαίου.
Όσον αφορά την αποκατάσταση της δημοκρατίας στη Βενεζουέλα, οι ΗΠΑ έχουν ουσιαστικά υπονοήσει ότι αυτό αποτελεί δευτερεύον ζήτημα, ότι οι ίδιες θα «κυβερνήσουν τη χώρα» για όσο διάστημα. Η αιτιολόγηση που δίνεται αφορά τη «διαχείριση» του πετρελαίου, του φυσικού αερίου και του ορυκτού πλούτου της χώρας. Ήδη τίθενται δημόσια ερωτήματα για το αν η Αμερική ‘τα έχει βρει’ με τις καθεστωτικές δυνάμεις της Βενεζουέλας, παραμερίζοντας την προοπτική δημοκρατικής εξέλιξης.
Είναι φανερό ότι η νέα αμερικανική διοίκηση αντιμετωπίζει τον έλεγχο των ενεργειακών πόρων και ροών ως βασικό εργαλείο παγκόσμιας κυριαρχίας.
Αυτό αποτελεί σοβαρή προειδοποίηση για την Ευρώπη. Περισσότερο από ποτέ, οφείλουμε να αποκτήσουμε ενεργειακή αυτάρκεια, αξιοποιώντας τους δικούς μας πόρους και επενδύοντας αποφασιστικά στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Ήδη πληρώσαμε πολιτικά και οικονομικά την ενεργειακή μας εξάρτηση.
Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας – πλην της πυρηνικής – προσφέρουν πραγματική ενεργειακή αυτονομία και μας θωρακίζουν από γεωπολιτικούς εκβιασμούς.
Η ενεργειακή στρατηγική για την Ελλάδα δεν μπορεί να ληφθεί υπόψη αυτή η καθοριστική – για την εθνική μας αυτονομία και κυριαρχία – παράμετρο.
Το παράδειγμα της Βενεζουέλας είναι ξεκάθαρο: τα γεωπολιτικά και ενεργειακά συμφέροντα επισκιάζουν τη φωνή και τον ρόλο των ιδιωτών των δημοκρατικών δυνάμεων της, υπονομεύοντας περαιτέρω τη δημοκρατική της πορεία.
Αν οι Ηνωμένες Πολιτείες θέλουν πραγματικά να ηγηθούν σε έναν κόσμο ελευθερίας και αξιοπρέπειας, τότε πρέπει να ηγούνται με το παράδειγμά τους: υπερασπίζοντας το κράτος δικαίου, τη δημοκρατία και τα δικαιώματα των πολιτών. Ηγετική παρουσία δεν σημαίνει επιβολή δικών σου συνέπεια στους άλλους· σημαίνει και υπεράσπιση των αρχών που ζητάς και από άλλους να σεβαστούν.
Η Βενεζουέλα σήμερα δεν χρειάζεται κηδεμόνα, ούτε να καταστεί πιόνι οποιασδήποτε ξένης δύναμης στα γεωπολιτικά παιχνίδια. Αυτό που χρειάζεται είναι μια ειρηνική και δημοκρατική μετάβαση, που να πηγάζει από τη βούληση του ίδιου του λαού της Βενεζουέλας, μέσω συμμετοχικών πολιτικών διαδικασιών, αξιόπιστων εκλογών, αποκατάστασης των δημοκρατικών θεσμών και πλήρους σεβασμού των ανθρωπίνων. δικαιωμάτων και των θεμελιωδών ελευθεριών, συμπεριλαμβανομένης της απελευθέρωσης όλων όσοι κρατούνται για πολιτικούς λόγους.
Η αντίδραση στη Βενεζουέλα θα ιδωθεί απομονωμένα, θα δείξει αν οι ισχυρές χώρες σέβονται τους διεθνείς κανόνες ή τους καταπατούν κάθε φορά που απαιτούν τα συμφέροντά τους.
Σε ό,τι αφορά την Ελλάδα, η στάση της κυβέρνησης και του Πρωθυπουργού προκαλεί αποτροπιασμό, βαθιά ανησυχία και απογοήτευση. Παρότι σήμερα η Ελλάδα έχει εκλεγεί ως μέλος στο Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών δεν βρήκαν το θάρρος να υπερασπιστούν το Διεθνές Δίκαιο και τον Καταστατικό Χάρτη του ΟΗΕ. Αντιθέτως εγκαταλείπουν ελαφρότητα μιας εθνικής στρατηγικής δεκαετιών, θεμελιωμένη στο Διεθνές Δίκαιο – τη μοναδική στρατηγική που αποδεδειγμένα υποστυλώνει τα εθνικά μας συμφέροντα. Μια στρατηγική που έδινε στην Ελλάδα διεθνές κύρος και τον ρόλο υπερασπιστής της ειρηνικής συμβίωσης σε μια περιοχή συγκρούσεων, όπως είναι τα Βαλκάνια, η Μαύρη Θάλασσα και η Ανατολική Μεσόγειος. Με τη σημερινή τους στάση, απεμπολούν αυτόν τον ρόλο, εκθέτουν τη χώρα σε σοβαρούς κινδύνους και τη μετατρέπουν σε πεδίο —ή ακόμη και πιόνι— γεωπολιτικών παιχνιδιών. Ταυτόχρονα, υπονομεύουν βασικές αρχές και τελικά την «ήπια ισχύ» της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οδηγώντας την Ελλάδα χωρίς λόγο και ρόλο σε μια θέση εξάρτησης από εξωτερικές και απρόβλεπτες δυνάμεις.
Καλώ την κυβέρνηση και τον Πρωθυπουργό, να αρθούν στο ύψος των περιστάσεων, να εγκαταλείψουν τη φοβική και επικίνδυνη στάση τους και να επανακάμψουν στην εθνική ωφέλιμη ομπρέλα του Διεθνούς Δικαίου, χωρίς αιρέσεις και υστερόβουλες σκοπιμότητες, πριν να είναι αργά.
Η ώρα της Ευρώπης είναι τώρα. Οι προκλήσεις απειλούν την ύπαρξή μας. Αν θέλουμε η Ευρωπαϊκή Ένωση, το κοινό μας σπίτι και οι δημοκρατικές μας αξιώσεις να έχουν μέλλον, άμεσα πραγματική στρατηγική αυτονομία. Αυτονομία που θα προστατεύει όχι μόνο τα σύνορά μας, αλλά και τις αρχές μας. Με τις ευρωπαϊκές πολιτικές για μεγαλύτερη οικονομική, ενεργειακή και τεχνολογική ανεξαρτησία και με ισχυρή δέσμευση στην κοινωνική συνοχή, πράσινη ανάπτυξη και δικαιοσύνη.
Και την καλή να αποτύχει για ολόκληρο τον κόσμο, τη μεταβατική περίοδο των μεγάλων προκλήσεων, η φάρο δημοκρατίας, με ισχυρό και διακριτικό ρόλο στις παγκόσμιες, και παράδειγμα ενός νέου πολιτικού πολιτισμού, που στο επίκεντρο του έχει τον πολίτη, τις ελευθερίες, τα δικαιώματά του και μεριμνά για τη διασφάλιση ενός βιώσιμου μέλλοντος σιγουριάς, ειρήνης και αξιοπρέπειας.
Ένας πλανήτης εδραιωμένης ειρηνικής συμβίωσης απαιτεί από τη Διεθνή Κοινότητα να
- υπερασπιστεί την καθολικότητα και τη συνέπεια του διεθνούς δικαίου,
- απορρίψει τις παραβιάσεις κυριαρχίας και τις μονομερείς στρατιωτικές επεμβάσεις,
- στηρίξει τις δημοκρατικές δυνάμεις της Βενεζουέλας χωρίς να τις εργαλειοποιεί,
- δώσει προτεραιότητα στον διάλογο, τη διαμεσολάβηση και την πολυμερή συνεργασία,
- διασφαλίσει ότι κάθε διαδικασία μετάβασης θα είναι ειρηνική, νόμιμη και προϊόν της θέλησης του λαού της Βενεζουέλας.
Ένας κόσμος που κυβερνάται με εξαιρέσεις, σφαίρες επιρροής, δύο μέτρα και δύο σταθμοί είναι ένας επικίνδυνος κόσμος. Μια δημοκρατική Βενεζουέλα δεν πρέπει να προκύψει από «το δίκιο του ισχυρού», αλλά μέσα από την ελεύθερη επιλογή του λαού της, στηριγμένη σε θεσμούς, προστατευμένη από το δίκαιο και ενταγμένη σε μια αναζωογονημένη πολυμερή διεθνή τάξη.
Ο αγώνας του λαού της Βενεζουέλας για δημοκρατία και αξιοπρέπεια αξίζει την πλήρη αλληλογραφία μας, αξίζει τη συνέπεια των θέσεων και των πράξεών μας.
