«Κι’ ο θάνατος δεν θάχει πια εξουσία»
Ντύλαν Τόμας
του Δημήτρη Παπανικολάου*
Η Ποίηση, από την ψυχή του Σύμπαντος εκπορευόμενη, φανερώνει και καταυγάζει την ομορφιά. Και, ως θεϊκή δωρεά, πνεύμα και φως -με την πνοή των Μουσών και τα ηχητικά κύματα των πλανητών-, στέλνει μηνύματα σε κάθε νοσταλγό των ουρανών.
Ο ποιητής Διονύσης Καρατζάς έρχεται από μακριά και, πλάθοντας εικόνες, μας αποκαλύπτει έναν άλλο κόσμο μεταφυσικής αρχής, θέτοντας τις λέξεις στην υπηρεσία των εννοιών που ενσαρκώνουν το όραμά του. Με φαντασία και νοητική διαδικασία ενός διακριτού εποπτικού ελέγχου, κτίζει το σώμα του ποιήματος με λέξεις «άπεφθης καθαρότητας».1
Την τελευταία συλλογή του «Η σκιά με τις τιράντες» διατρέχει ένας ελεγειακός τόνος και μια μουσική που πάλλεται «κύμματι θαλάσσης».2
«Τι ψάχνει να βρει
και σκάβει στη θάλασσα μονοπάτια;
Τι θέλει να μάθει
και φυλλομετράει τα κύματα;
Κι ύστερα, ακολουθώντας τη σκιά του,
γιατί κρατάει αυτοσχέδια γράμματα ονείρων;
Είναι, βλέπεις,
κι αυτή η αναπάντεχη ομορφιά
μετά την τρικυμία».
Εν είδει απολογισμού και μ’ αναστοχαστική ματιά ανασκάπτει την ύλη των ονείρων του και ανασυνθέτει τα βιωθέντα, έχοντας τον χρόνο στο κέντρο της ποιητικής του. Στην ενότητα «επτά επικλήσεις στη μνήμη» καταθέτει νηφάλια το απόσταγμα του ποιητικού βίου ως οντολογική ερμηνεία του Κόσμου.
«Αγέραστη μνήμη του μέλλοντος,
σε επικαλούμαι με ωριμότητα θάρρους.
Αφήνομαι στη σαγήνη του χρόνου
και πορεύομαι με όσα έζησα και ζω
μικρός και μέγας».
Η Ποίηση, ως τέχνη μνημονικής και ψυχικής διεργασίας, απελευθερώνει και ανασταίνει τους πνευματικά ευλαβούντες. Ό,τι ενσταλάζει εντός του η μοναξιά, ο Διονύσης Καρατζάς το αναδιατάσσει δημιουργικά και το μεταγγίζει με λεκτική συνέπεια, προσφέροντάς το δοτικά προς τον καθένα. Στην κατάθεση αυτή εντάσσεται η αισθητική και φιλοσοφική του θεώρηση για το Είναι και Γίγνεσθαι, τον Λόγο και τον Χρόνο.
Η έννοια του χρόνου, καθοριστικό στοιχείο του στοχασμού του, απαντάται σε όλα του τα έργα ως διερώτηση και υπαρξιακή αγωνία. Ο ποιητής αναμετράται με την αδήριτη ροή του χρόνου, αλλά ταυτόχρονα, ως υποκείμενο αισθαντικότητας και διαισθητικής αντίληψης, θεάται ό,τι κρυσταλώνεται στη στιγμή, εκφράζοντας με τη γραφή το νόημά του. Διακατέχεται από την «εμμονή της μνήμης»,3 καθώς έλκεται από «τον ειδικό δυναμισμό στον κάθετο χρόνο μιας ακινητοποιημένης στιγμής».4
Οι κραδασμοί της ψυχής και οι ποιητικές αναφορές στις διαστάσεις του χρόνου είναι ευθείες αναγωγές σ’ έναν ονειρικό κόσμο, με την ομορφιά ν’ αναβλύζει αβίαστα από την πηγή της μνήμης. Το όνειρο δρα λυτρωτικά, αίρει τη λήθη και απαλύνει τον πόνο από το πέρασμα του χρόνου.
«Ασίγαστη μνήμη της γλώσσας,
εσένα επικαλούμαι επειγόντως
όταν γράφω αιφνίδιες λέξεις αλήθειας.
Επειδή η ποίηση πάντα εκπλήσσει
και πάντα ομολογεί πίστη στο άρρητο».
Στην ποίησή του Διονύση Καρατζά παρατηρείται λυρισμός και πνευματικότητα, καθώς η γλώσσα του συμπυκνώνει κοιτάσματα αιώνων και αποδίδει την πεμπτουσία των εμπνεύσεών του.
«Διάφανη μνήμη της βροχής,
σε επικαλούμαι ευφρόσυνα
όσο περιμένω να καθαρίσει το φως,
να λάμψει η φύση
και μέσα της ν’ ανθίσω».
Εικόνες ευκρίνειας φανερώνονται από τον εσώτερο εαυτό, ως «αισθηματική αγωγή»5 ηθικής και ελευθερίας.
Σημειώσεις
1. Οδυσσέας Ελύτης. «Ιδιωτική οδός», σ.79. Εκδόσεις ύψιλον/βιβλία. Αθήνα 1990
2. Ιερά Σύνοψις και τα Άγια Πάθη. «Όρθρος του Αγίου και Μεγάλου Σαββάτου». Ωδή Α΄. Ήχος πλ.β΄. Ο Ειρμός, σ.490. Εκδοτικός Οίκος «Αστήρ». Αλ & Ε. Παπαδημητρίου. Αθήνα 1993
3. Salvador Dali. «Η εμμονή της μνήμης» 1931. Ελαιογραφία. 24 εκ. x 33 εκ. Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Νέας Υόρκης.
4. Γκαστόν Μπασελάρ. «Η εποπτεία της στιγμής», σ.165. Μετάφραση: Κωστής Παπαγιώργης. Εκδόσεις Καστανιώτη. Αθήνα 1997
5. Γκιστάβ Φλομπέρ. «Αισθηματική αγωγή». Μετάφραση: Αριστέα Κομνηνέλλη, επίμετρο: Σωτήρης Παρασχάς. Εκδόσεις Μεταίχμιο. Αθήνα 2021
Ο Διονύσης Καρατζάς (Πάτρα, 1950) έχει εκδώσει δεκαεφτά ποιητικές συλλογές με τελευταία «Η σκιά με τις τιράντες» (εκδόσεις Μετρονόμος, Αθήνα, 2023). Η συλλογή «Απ’ το μισό παράθυρο» (εκδόσεις Μεταίχμιο, 2006) βραβεύτηκε από την Ακαδημία Αθηνών. Ποιήματά του έχουν μεταφραστεί στα αγγλικά, αλβανικά, αραβικά, γαλλικά, γερμανικά, ιταλικά, ολλανδικά και ρωσικά και έχουν μελοποιηθεί από τους Μίκη Θεοδωράκη, Ηλία Ανδριόπουλο, Γιώργο Ανδρέου, Γιώργο Καζαντζή κ.ά. Από το 1988 είναι μέλος της Εταιρείας Συγγραφέων. Έχει εκπροσωπήσει τη χώρα μας σε διεθνείς ποιητικές συναντήσεις. Έχουν κυκλοφορήσει τέσσερις συλλεκτικές εκδόσεις με ποιήματά του και έργα σημαντικών Ελλήνων εικαστικών, καθώς και πέντε ανθολογίες της ποίησής του.
Foto:
Σύναξη πνευματικών προσωπικοτήτων στην Δημοτική Πινακοθήκη Πατρών, στην εκδήλωση προς τιμήν του ποιητή στις 23 Ιανουαρίου 1994:
Ηλίας Ανδριόπουλος, συνθέτης. Δημήτρης Δασκαλόπουλος, ποιητής-βιβλιογράφος. Σπύρος Τσακνιάς, κριτικός λογοτεχνίας. Άρης Λεμπεσόπουλος, ηθοποιός και ο ποιητής Διονύσης Καρατζάς.
«Η σκιά με τις τιράντες» Εκδόσεις Μετρονόμος. Αθήνα 2023
Σχέδιο εξωφύλλου: Άννα Καρατζά
- Ο Δημήτρης Παπανικολάου, είναι συγγραφέας. Διετέλεσε διοικητικός υπεύθυνος της Δημοτικής Πινακοθήκης Πατρών
