της Ολυμπία Λόη*
Σε μια γωνιά της Ελλάδας, ένας Δήμος οραματίζεται ένα σύγχρονο, βιοκλιματικό κτήριο με στόχο την ενεργειακή αυτονομία και τη μείωση του κόστους μέσω φωτοβολταϊκών. Οι διαδικασίες φαίνονται να προχωρούν ομαλά: εγκρίνονται οι όροι σύνδεσης, εξασφαλίζεται χρηματοδότηση, ολοκληρώνεται η κατασκευή και τα πάνελ τοποθετούνται.
Όταν όμως φτάνει η ώρα των εγκαινίων, η πραγματικότητα αποκαλύπτει το παράδοξο. Η οριστική σύνδεση με το δίκτυο απορρίπτεται. Στο διάστημα που μεσολάβησε ανάμεσα στην έγκριση και την ολοκλήρωση του έργου, ο διαθέσιμος ηλεκτρικός χώρος είχε ήδη εξαντληθεί. Η ισχύς δεσμεύτηκε από άλλους επενδυτές και η προσφορά σύνδεσης του Δήμου έληξε στα χαρτιά, θύμα της γνωστής γραφειοκρατικής αδράνειας.
Το παράλογο κορυφώνεται όταν η Επιτροπή Δημοσιονομικού Ελέγχου χαρακτηρίζει το έργο «μη λειτουργικό» — επειδή δεν παράγει ρεύμα. Το αποτέλεσμα: απένταξη από το πρόγραμμα, επιστροφή της επιδότησης και ένα κτήριο που μένει με ακριβό εξοπλισμό για… διακόσμηση.
Μια Συστημική Αποτυχία σε Πανελλαδική Κλίμακα
Το περιστατικό αυτό δεν είναι μεμονωμένο. Είναι σύμπτωμα ενός συστήματος που μπλοκάρει την ίδια την πράσινη μετάβαση που διακηρύσσει.
Η αναμονή για σύνδεση, που συχνά διαρκεί μήνες ή και χρόνια, μετατρέπει μια βιώσιμη επένδυση σε οικονομικό βάρος. Δημόσια κτήρια —σχολεία, νοσοκομεία, δημοτικά κέντρα— παραμένουν ενεργειακά εξαρτημένα, ενώ στα χαρτιά εμφανίζονται ως «πράσινα». Και την ώρα που η ενεργειακή κρίση απαιτεί μέγιστη αξιοποίηση των ΑΠΕ, η χώρα αφήνει παραγωγική ισχύ να σαπίζει στις στέγες.
Ο Εγκλωβισμός των Ιδιωτών
Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στο Δημόσιο. Χιλιάδες νοικοκυριά που συμμετείχαν σε προγράμματα όπως το «Φωτοβολταϊκά στις Στέγες» βρίσκονται αντιμέτωπα με τον ίδιο τοίχο: κορεσμένα δίκτυα και αδυναμία σύνδεσης. Πολλοί έχουν επενδύσει οικονομίες μιας ζωής σε εξοπλισμό που μένει ανενεργός, ενώ ο χρόνος ζωής του μειώνεται χωρίς καμία απόσβεση.
Η Τραγική Ειρωνεία της Ενεργειακής Φτώχειας
Εδώ βρίσκεται και η μεγαλύτερη αντίφαση: την ώρα που χιλιάδες πάνελ μένουν ανενεργά, η Ελλάδα καταγράφει ένα από τα υψηλότερα ποσοστά ενεργειακής φτώχειας στην Ευρώπη. Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία της Eurostat, περίπου 1 στα 5 νοικοκυριά στη χώρα —περίπου 20%— δηλώνει ότι δεν μπορεί να διατηρήσει το σπίτι του επαρκώς ζεστό. Στα χαμηλότερα εισοδηματικά στρώματα, το ποσοστό αυτό εκτοξεύεται σε πάνω από 40%.
Στη Δυτική Ελλάδα το φαινόμενο έχει λάβει διαστάσεις κρίσης. Το δίκτυο έχει «φρακάρει» από μεγάλα αιολικά και φωτοβολταϊκά πάρκα, αφήνοντας την τοπική κοινωνία εκτός ενεργειακού σχεδιασμού. Μέχρι να εγκριθεί η σύνδεση, ο εξοπλισμός μπορεί να έχει χάσει το 20–30% της ωφέλιμης ζωής του χωρίς να έχει αποδώσει ούτε ένα ευρώ.
Σε μια Περιφέρεια όπως η Δυτική Ελλάδα, όπου η ενεργειακή φτώχεια αγγίζει μεγάλο μέρος του πληθυσμού, η εικόνα των ανενεργών φωτοβολταϊκών στις στέγες δεν είναι απλώς τεχνική αστοχία. Είναι κοινωνική πρόκληση και πολιτική αποτυχία. Η πράσινη μετάβαση δεν μπορεί να είναι προνόμιο των λίγων ούτε «σκουριά» πάνω από τα κεφάλια των πολλών.
*Η Ολυμπία Λόη είναι Αρχιτέκτων Μηχανικός, πολιτεύτρια ΠΑΣΟΚ-Κινήματος Αλλαγής
