Στην πρωτεύουσα του Φίτζι, τη Σούβα, η Σενεσέλι Ναϊτάλα συναντά το νεότερο παιδί με HIV που έχει γνωρίσει ποτέ: είναι μόλις δέκα ετών.
Όταν η ίδια ίδρυσε το 2013 το Survivor Advocacy Network, μια οργάνωση που στηρίζει χρήστες ναρκωτικών και εργαζόμενους στο σεξ, το αγόρι αυτό δεν είχε καν γεννηθεί.
Τώρα είναι ένας από τους χιλιάδες πολίτες των Φίτζι, που έχουν προσβληθεί από τον ιό τα τελευταία χρόνια — πολλοί από αυτούς κάτω των 19 ετών, αρκετοί μέσω ενδοφλέβιας χρήσης ναρκωτικών.
«Όλο και περισσότεροι νέοι κάνουν χρήση ουσιών», λέει η Ναϊτάλα στο BBC. «Αυτό το παιδί ήταν ανάμεσα στους νέους που μοιράζονταν βελόνες στους δρόμους, κατά τη διάρκεια της πανδημίας».
Από μερικές εκατοντάδες σε χιλιάδες
Το Φίτζι, ένα μικρό νησιωτικό κράτος με λιγότερους από ένα εκατομμύριο κατοίκους, έχει μετατραπεί σε επίκεντρο μιας από τις ταχύτερα αναπτυσσόμενες επιδημίες HIV στον κόσμο.
Το 2014, λιγότεροι από 500 άνθρωποι ζούσαν με τον ιό. Δέκα χρόνια αργότερα, ο αριθμός αυτός ανέρχεται σε περίπου 5.900, δηλαδή έντεκα φορές περισσότερο. Μόνο το 2024 καταγράφηκαν 1.583 νέα κρούσματα, δεκατρείς φορές πάνω από τον μέσο όρο της προηγούμενης πενταετίας.
Ο υφυπουργός Υγείας του Φίτζι, Πενιόνι Ραβουνάουα, προειδοποίησε πρόσφατα ότι έως το τέλος του 2025 ο αριθμός των νέων περιστατικών θα μπορούσε να ξεπεράσει τις 3.000. «Αυτό είναι μια εθνική κρίση, και δεν δείχνει να επιβραδύνεται», δήλωσε.
«Bluetoothing»: το επικίνδυνο φαινόμενο
Σύμφωνα με οργανώσεις και υγειονομικούς, η έξαρση της επιδημίας συνδέεται με την εξάπλωση της χρήσης μεθαμφεταμίνης, τις σεξουαλικές επαφές χωρίς προφυλάξεις και μια ιδιαίτερα επικίνδυνη πρακτική που ονομάζεται “bluetoothing” ή “hotspotting”.
Πρόκειται για τη διαδικασία κατά την οποία ένας χρήστης αφού πάρει τη δόση του, αφαιρεί μέρος του αίματός του και το μεταφέρει σε σύριγγα για να το εγχύσει σε άλλον — και ο κύκλος συνεχίζεται.
«Δεν μοιράζονται μόνο βελόνες, μοιράζονται το ίδιο το αίμα», λέει η Κάλεσι Βολατάμπου, διευθύντρια της οργάνωσης Drug Free Fiji, που εργάζεται χρόνια στους δρόμους της Σούβα.
Η πρακτική αυτή κερδίζει έδαφος λόγω κόστους και περιορισμένης πρόσβασης σε καθαρές σύριγγες, αφού τα φαρμακεία ζητούν συνταγή και τα κρατικά προγράμματα διανομής είναι ελάχιστα.
Από την πανδημία στη μεθαμφεταμίνη
Το Φίτζι έχει εξελιχθεί τα τελευταία 15 χρόνια σε κόμβο διακίνησης κρυσταλλικής μεθαμφεταμίνης στον Ειρηνικό, λόγω της γεωγραφικής του θέσης μεταξύ Ασίας, Αμερικής και Αυστραλίας. Το πρόβλημα πλέον έχει περάσει στην τοπική κοινωνία, με ολοένα και νεότερους χρήστες.
Τα τελευταία στοιχεία δείχνουν ότι η ενδοφλέβια χρήση ναρκωτικών ευθύνεται για το 48% των νέων κρουσμάτων HIV, ενώ η σεξουαλική μετάδοση καλύπτει το 47%.
Εκπαίδευση, στίγμα και αόρατοι ασθενείς
Παρά τη μείωση του στίγματος και την αύξηση των τεστ, πολλές περιπτώσεις εξακολουθούν να μένουν αδήλωτες. Η έλλειψη ενημέρωσης και πρόσβασης σε υπηρεσίες υγείας θεωρούνται καθοριστικοί παράγοντες.
Η Ναϊτάλα και η Βολατάμπου επισημαίνουν ότι καθώς αυξάνεται η ευαισθητοποίηση γύρω από τους κινδύνους, το “bluetoothing” αρχίζει να υποχωρεί, αλλά η επιδημία έχει ήδη πάρει ανησυχητικές διαστάσεις.
«Η χιονοστιβάδα έχει ήδη ξεκινήσει»
Ο Ζοζέ Σόουσα-Σάντος, επικεφαλής του Pacific Regional Security Hub στο Πανεπιστήμιο του Καντέρμπερι στη Νέα Ζηλανδία, προειδοποιεί ότι η κατάσταση είναι πιο σοβαρή απ’ όσο δείχνουν τα επίσημα στοιχεία.
«Αυτό που βλέπουμε τώρα είναι η αρχή μιας χιονοστιβάδας», λέει. «Οι μολύνσεις έχουν ήδη συμβεί — απλώς δεν θα τις δούμε στα δεδομένα για άλλα δύο ή τρία χρόνια».
Οι ελλείψεις προσωπικού, εξοπλισμού και φαρμάκων δυσκολεύουν τον εντοπισμό και τη θεραπεία των κρουσμάτων, ενώ οι αρχές παραδέχονται ότι η χώρα δεν διαθέτει επαρκείς πόρους για να αντιμετωπίσει την κρίση.
Όπως σημειώνει ο Σόουσα-Σάντος, «δεν υπάρχει τρόπος το Φίτζι να αντεπεξέλθει μόνο του σε αυτό που έρχεται».
