του Διονύση Γράψα*
Η παραίτηση του Αλέξη Τσίπρα από το βουλευτικό αξίωμα επαναφέρει στο προσκήνιο ένα γνώριμο φαινόμενο της πολιτικής μας ζωής: εκείνο των «πρώην» που δυσκολεύονται να αποδεχθούν την αποστρατεία τους. Συχνά αναγνωρίζουν στον εαυτό τους προνόμια που απορρέουν είτε από το ειδικό βάρος της πρώην θέσης τους είτε από την αδυναμία τους να παραδεχθούν ότι δεν βρίσκονται πια στην πρώτη γραμμή.
Τα παραδείγματα είναι πολλά και καθόλου ομοιογενή. Ο αείμνηστος Κώστας Σημίτης, την περίοδο 2004–2009, λειτουργούσε ουσιαστικά ως αρχηγός εσωκομματικής φράξιας, μιλώντας για τη «μειωμένη κοινωνική επιρροή του ΠΑΣΟΚ». Δοκίμασε επανειλημμένα την υπομονή του Γιώργου Παπανδρέου, ο οποίος το 2008, με έναν εύσχημο τρόπο, τον «αποστράτευσε».
Αντίστοιχα, ο Αντώνης Σαμαράς, παρότι στήριξε τον Κυριάκο Μητσοτάκη την περίοδο 2016–2023, μόλις έκλεισε η υπόθεση Novartis, ανέλαβε έναν ανηλεή αγώνα, με αιχμή του δόρατος τα εθνικά ζητήματα, επιχειρώντας ουσιαστικά να απονομιμοποιήσει τον νυν πρωθυπουργό. Σε αυτή την φάση ετοιμάζεται κι αυτός για μια νέα απόπειρα εκτός ΝΔ(μετά από εκείνη της Πολιτικής Άνοιξης το 1993) που κυριολεκτικά θα δυναμιτίσει το πολιτικό σκηνικό.
Ο Κώστας Καραμανλής αποτελεί μοναδική περίπτωση «ασκητικής αποστρατείας». Σιωπηλός, σύννους και αινιγματικός, αποφεύγει κάθε δημόσια σύγκρουση. Μόνο τα τελευταία δύο χρόνια, αφού αποχώρησε από τη Βουλή, άρχισε να αρθρώνει λόγο — χωρίς ωστόσο να κάνει ποτέ απολογισμό για μια διακυβέρνηση που οδήγησε το καράβι στα βράχια. Μοιάζει να ψάχνει ρόλο αλλά δεν το επιθυμεί και διακαώς.
Ο Γιώργος Παπανδρέου είναι ένα άλλο, πιο ιδιότυπο κεφάλαιο και ίσως η πιο ξεχωριστή περίπτωση. Αντιπαθεί κάθε έννοια «αποστρατείας» και δραστηριοποιείται ακατάπαυστα σε διεθνές και τοπικό επίπεδο — άλλοτε «διαβάζοντας» τα γεωπολιτικά ρεύματα, άλλοτε συνομιλώντας με φορείς και οργανώσεις της Αχαΐας. Από καταβολής και φύσει και θέσει δημοκρατικός, τοποθετείται για τα ζητήματα εμβάθυνσης της Δημοκρατίας που παγκοσμίως δέχεται τρομερές πιέσεις.
Και φτάνουμε στον Αλέξη Τσίπρα. Η στάση του απέναντι στο κόμμα που τον ανέδειξε πολιτικά και θεσμικά είναι τουλάχιστον άκομψη. Κατά τη θητεία του στην αντιπολίτευση υπήρξε σιωπηλός και άτολμος, χωρίς να κατανοήσει τι συνέβαινε στην κοινωνία και στους θεσμούς — από το πάρτι των επιστρεπτέων μέχρι τις σκιές του ΟΠΕΚΕΠΕ. Όταν το συνειδητοποίησε, αναλώθηκε στις εσωκομματικές διαμάχες και στα «σούρτα φέρτα» του Κασελάκη, αντί να αξιοποιήσει το κύρος του πρώην πρωθυπουργού για να θέσει ουσιαστικά ζητήματα δημόσιου ενδιαφέροντος.
Η πρόσφατη παραίτησή του, με στόχο τη δημιουργία νέου κόμματος, μοιάζει περισσότερο με την πράξη ενός κακομαθημένου παιδιού που του πήραν το παιχνίδι του — και έκλεισε θυμωμένο το δωμάτιό του. Εναπόκειται πλέον στον ελληνικό λαό να αποφασίσει αν θα του το ξαναδώσει. Αρκεί ο ίδιος να θυμάται βέβαια πως ο εγωισμός της μονιμότητας είναι μια βαθύτατα συντηρητική νοοτροπία.
Ο Διονύσης Γ. Γράψας είναι ιστορικός.
