Μπορεί η απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου των ΗΠΑ να κατάφερε ένα σημαντικό πλήγμα στο πρεστίζ αλλά και στην οικονομική πολιτική του Ντόναλντ Τραμπ, ακυρώνοντας τους παγκόσμιους «ανταποδοτικούς» δασμούς του, ωστόσο ο Αμερικανός πρόεδρος απάντησε άμεσα με νέους δασμούς 15% βάσει διαφορετικής νομικής πρόβλεψης, σηκώνοντας νέο κύμα αβεβαιότητας σε Ευρώπη και αγορές.
Μια εξέλιξη που πυροδοτεί πολιτικές και οικονομικές αναταράξεις, ενώ ευρωπαϊκοί φορείς κάνουν λόγο για παρατεταμένη πλεύση σε αχαρτογράφητα νερά.
Παράλληλα, θα μπορούσε να αποσπάσει την προσοχή από άλλες προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι ΗΠΑ, όπως τα ζητήματα με την Κίνα και ο πόλεμος στην Ουκρανία.
Ευρωπαίοι αξιωματούχοι ήλπιζαν ότι το 2026 θα φέρει μια κάποια ηρεμία μετά από έναν χρόνο διατλαντικού χάους. Αλλά παρόλο που πολλοί στην Ευρώπη χαιρέτισαν την απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου των ΗΠΑ, ταυτόχρονα άρχισε μια νέα περίοδος εμπορικής αβεβαιότητας.
Οποιαδήποτε νέα αναταραχή θα μπορούσε να απορροφήσει το γεωπολιτικό οξυγόνο, σε μια στιγμή που πολλοί στην Ευρώπη ήλπιζαν να επικεντρωθούν σε άλλες προτεραιότητες, όπως η διασφάλιση της τύχης της Ουκρανίας και η προστασία τους από αυτό που αποκαλούν αθέμιτες κινεζικές εμπορικές πρακτικές.
Το δικαστήριο έκρινε την Παρασκευή ότι ο Αμερικανός πρόεδρος υπερέβη την εξουσία του όταν επέβαλε σαρωτικούς δασμούς στις εισαγωγές από σχεδόν κάθε εμπορικό εταίρο των ΗΠΑ, συμπεριλαμβανομένων δασμών 15% στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Πολλοί ειδικοί στο εμπόριο πιστεύουν ότι η απόφαση δεν θα ανατρέψει τελικά μια εμπορική συμφωνία που σύναψαν η Ευρωπαϊκή Ένωση των 27 κρατών και ο Τραμπ πέρυσι, σε μεγάλο βαθμό επειδή η αμερικανική κυβέρνηση ήταν σαφής ότι διαθέτει άλλα εργαλεία για να διατηρήσει τους υψηλότερους δασμούς σε ισχύ. Ο Τραμπ ενημέρωσε έτσι το Σάββατο ότι θα επιβάλει δασμό 15% σε όλους τους επόμενους μήνες, βάσει «νομικά ελεγμένων» αρχών, επικαλούμενος το Άρθρο 122 του Νόμου περί Εμπορίου του 1974.
Το συγκεκριμένο άρθρο περιορίζει τους δασμούς στο 15% και για διάστημα 150 ημερών, εκτός εάν το Κογκρέσο αποφασίσει την παράτασή τους. Επιπλέον, απαιτείται η ύπαρξη προβλήματος στο ισοζύγιο πληρωμών. Άλλες διαθέσιμες νομικές οδοί προϋποθέτουν χρονοβόρες διαδικασίες και ειδικές διαπιστώσεις από αρμόδιες υπηρεσίες, γεγονός που μειώνει την ευελιξία της εκτελεστικής εξουσίας.
Ωστόσο, η δικαστική απόφαση δημιουργεί σημαντικά ερωτήματα: Θα επιστραφούν οι δασμοί που έχουν εισπραχθεί μέχρι στιγμής; Το Ανώτατο Δικαστήριο δεν απάντησε. Ακόμα πιο σημαντικό: πώς ακριβώς θα αντικαταστήσει η κυβέρνηση Τραμπ τους παλιούς δασμούς μακροπρόθεσμα;
Αυτά τα αναπάντητα ερωτήματα είναι πιθανό να απασχολήσουν τους ηγέτες και τους αξιωματούχους και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού για μήνες.
Οι Ευρωπαίοι ηγέτες παρακολουθούν στενά πώς θα αντιδράσει ο Τραμπ.
«Είναι με την πλάτη στον τοίχο – τι νομίζετε ότι θα κάνει; Υπάρχει αβεβαιότητα», δήλωσε ο Neil Dutta, επικεφαλής οικονομικών στην Renaissance Macro Research. «Η Ευρώπη σίγουρα θα επηρεαστεί από αυτό».
Προς το παρόν, οι Ευρωπαίοι έχουν κυρίως χαιρετίσει την απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου, χωρίς να λένε πολλά για το πώς ακριβώς θα αντιδράσουν.
«Παραμένουμε σε στενή επαφή με την κυβέρνηση των ΗΠΑ, καθώς επιδιώκουμε σαφήνεια σχετικά με τα βήματα που σκοπεύουν να κάνουν σε απάντηση σε αυτήν την απόφαση», δήλωσε μετά την απόφαση ο Olof Gill, εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, του εκτελεστικού βραχίονα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Από την πλευρά του, ο Brando Benifei, πρόεδρος της αντιπροσωπείας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για τις σχέσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες, χαρακτήρισε την απόφαση «ένδειξη ελπίδας και ζωντάνιας στο σύστημα ελέγχων και ισορροπιών».
Ωστόσο, η απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου αφήνει την εμπορική συμφωνία ΕΕ-ΗΠΑ σε εκκρεμότητα. Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, κατέληξε σε συμφωνία με τον Τραμπ πέρυσι για δασμούς 15% σε πολλά ευρωπαϊκά προϊόντα και αυτό το πακέτο βρίσκεται ακόμη στο στάδιο της οριστικοποίησης από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
Η διαδικασία έχει ήδη αντιμετωπίσει καθυστερήσεις: Η συμφωνία «πάγωσε» κατά τη διάρκεια των πρόσφατων εντάσεων για τη Γροιλανδία, την οποία ο Τραμπ πιέζει να αποκτήσει. Τώρα, το ερώτημα είναι αν τα μέλη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου θα κάνουν ένα ακόμα διάλειμμα.
Υπάρχουν λόγοι για να μην χαλάσει η συμφωνία, παρόλο που η αρχική βάση για τους δασμούς 15% έχει πλέον ακυρωθεί. Αφενός, η Αμερική είναι σαφώς πρόθυμη να βρει διαφορετικούς τρόπους για να διατηρήσει τους δασμούς υψηλότερους. Αφετέρου, πολλές ευρωπαϊκές επιχειρήσεις απαιτούν μια βεβαιότητα να συνοδεύει μια συγκεκριμένη συμφωνία.
«Κανείς στην Ευρώπη δεν πρέπει να έχει υπερβολική αυτοπεποίθηση», δήλωσε ο Jörn Fleck, ανώτερος διευθυντής στο Ευρωπαϊκό Κέντρο στο Ατλαντικό Συμβούλιο. «Οι στόχοι της κυβέρνησης δεν έχουν αλλάξει και Αμερικανοί αξιωματούχοι πριν από την απόφαση δήλωσαν ότι θα βρουν νέους τρόπους για να αναδημιουργήσουν αυτούς τους δασμούς».
Ωστόσο, αρκετοί Ευρωπαίοι νομοθέτες δήλωσαν ότι χρειάζεται περισσότερη ανάλυση.
Ο Bernd Lange, επικεφαλής της επιτροπής στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο που εργάζεται για την οριστικοποίηση της συμφωνίας, δημοσίευσε στο X ότι «συγκάλεσε έκτακτη συνεδρίαση» της διαπραγματευτικής ομάδας για τη Δευτέρα, προκειμένου να συζητήσουν τι σημαίνει η απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου για τη συμφωνία.
Εάν η απόφαση ανατρέψει ή καθυστερήσει την εμπορική συμφωνία, η εξέλιξη αυτή θα βυθίσει την Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες σε έναν νέο γύρο έντονης οικονομικής αβεβαιότητας. Αλλά ακόμα κι αν δεν συμβεί αυτό, οι επόμενοι μήνες είναι πιθανό να είναι πολιτικά ταραγμένοι.
Ο Τραμπ και η κυβέρνησή του είναι πιθανό να αποπροσανατολιστούν καθώς προσπαθούν να διατηρήσουν τους δασμούς άθικτους. Οι μέθοδοι που χρησιμοποιούν πιθανότατα θα αξιοποιήσουν τα υπάρχοντα εμπορικά όπλα που έχουν στη διάθεσή τους για να δικαιολογήσουν τους δασμούς, συμπεριλαμβανομένων ερευνών εθνικής ασφάλειας και ερευνών για αθέμιτες εμπορικές πρακτικές.
Για παράδειγμα, οι Ηνωμένες Πολιτείες θα μπορούσαν να υποστηρίξουν ότι οι ψηφιακοί κανονισμοί της Ευρώπης – τους οποίους απεχθάνονται εδώ και καιρό – ισοδυναμούν με φόρο στις αμερικανικές εταιρείες.
Αυτό θα μπορούσε να εντείνει την ένταση μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ευρώπης.
«Στο πολύ βραχυπρόθεσμο μέλλον, θα υπάρχει ένας βαθμός αβεβαιότητας», δήλωσε ο Jacob Funk Kirkegaard, ανώτερος συνεργάτης στον ερευνητικό οργανισμό Bruegel, ακόμα κι αν αυτό σημαίνει ότι, μακροπρόθεσμα, η κυβέρνηση Τραμπ θα έχει λιγότερη συνολική διακριτική ευχέρεια όσον αφορά στην εμπορική πολιτική, οδηγώντας σε μεγαλύτερη σταθερότητα.
Για την ώρα, χωρίς να γνωρίζουμε ακριβώς πώς θα κινηθεί η κυβέρνηση Τραμπ για να διατηρήσει τους δασμούς, είναι δύσκολο για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις να κάνουν σχέδια.
«Οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις θέλουν σταθερότητα και προβλεψιμότητα στη διατλαντική σχέση», δήλωσε η BusinessEurope, μια εμπορική ομάδα στις Βρυξέλλες, σε δήλωση μετά την απόφαση του δικαστηρίου.
Οι Ευρωπαίοι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν προκλήσεις καθώς ωθούν τους Αμερικανούς ομολόγους τους να επικεντρωθούν σε άλλα κοινά ζητήματα.
Ο πόλεμος στην Ουκρανία βρίσκεται στην κορυφή αυτής της λίστας.
Αμερικανοί αξιωματούχοι συναντήθηκαν με Ουκρανούς και Ρώσους αξιωματούχους στη Γενεύη αυτή την εβδομάδα, σε μια προσπάθεια να μεσολαβήσουν για μια ειρηνευτική συμφωνία, αλλά δεν υπήρξε πρόοδος. Ευρωπαίοι αξιωματούχοι έχουν εργαστεί τον τελευταίο χρόνο για να διατηρήσουν την κυβέρνηση Τραμπ αφοσιωμένη στην παροχή βοήθειας στο Κίεβο, καθώς πλησιάζει η τέταρτη επέτειος της πλήρους εισβολής της Ρωσίας.
Η Κίνα είναι ένας άλλος τομέας κοινής ανησυχίας που κινδυνεύει να μείνει στο παρασκήνιο, καθώς άλλα εμπορικά ζητήματα κυριαρχούν στην ατζέντα. Οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι Ευρωπαίοι έχουν κοινό συμφέρον να εξασφαλίσουν προμήθεια κρίσιμων πρώτων υλών, συμπεριλαμβανομένων των σπάνιων γαιών, που δεν εξαρτάται αποκλειστικά από το ασιατικό έθνος.
Αλλά ο Fleck του Ατλαντικού Συμβουλίου δήλωσε πως ακόμα κι αν αυτή η νέα πηγή αβεβαιότητας δεν «έκανε τα πράγματα ευκολότερα», οι Ευρωπαίοι ηγέτες αφιέρωσαν τον περασμένο χρόνο προσπαθώντας να βρουν πώς να εργαστούν πάνω σε άλλες προτεραιότητες, τη στιγμή που το εμπόριο επισκιάζει άλλα ζητήματα.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση «φαίνεται να έχει μάθει να προσαρμόζεται», υπογράμμισε χαρακτηριστικά.
Πολιτικές και οικονομικές επιπτώσεις
Αξίζει να σημειωθεί πως οι εξελίξεις αυτές έρχονται σε μια περίοδο κατά την οποία η αμερικανική οικονομία εμφανίζει επιβράδυνση. Το Γραφείο Οικονομικής Ανάλυσης ανακοίνωσε ότι το ΑΕΠ αυξήθηκε κατά μόλις 1,4% σε ετήσια βάση το τέταρτο τρίμηνο, καθιστώντας το 2025 τη δεύτερη χειρότερη χρονιά ανάπτυξης από το 2016. Η απασχόληση παρουσίασε επίσης αδύναμες επιδόσεις, ενώ ο πληθωρισμός παραμένει επίμονος.
Παράλληλα, οι δασμοί είχαν κοστίσει πολιτικά στον Τραμπ. Σύμφωνα με δημοσκοπικά στοιχεία, η καθαρή έγκρισή του για την οικονομία υποχώρησε από +6 σε -12 μονάδες μετά την ανακοίνωση των παγκόσμιων δασμών στις 2 Απριλίου. Δημοσκόπηση του CNN έδειξε ότι το 62% των Αμερικανών αποδοκιμάζει την πολιτική του στους δασμούς, ποσοστό που περιλαμβάνει και το 25% των ψηφοφόρων με ρεπουμπλικανική κλίση.
Η απόφαση του Δικαστηρίου ενδέχεται επίσης να ενθαρρύνει Ρεπουμπλικανούς βουλευτές που αντιμετωπίζουν με σκεπτικισμό την πολιτική των δασμών, ιδίως ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών.
Αντιδράσεις από Γερμανία και Ευρωπαϊκή Ένωση
Στη Γερμανία, κυβερνητικοί και επιχειρηματικοί παράγοντες εκτιμούν ότι η απόφαση του Δικαστηρίου δεν αίρει την αβεβαιότητα. Ο υπουργός Οικονομικών Lars Klingbeil δήλωσε στη Frankfurter Allgemeine Zeitung ότι, παρά την ακύρωση των «ανταποδοτικών» δασμών, παραμένουν σε ισχύ δασμοί που αφορούν συγκεκριμένους κλάδους, όπως η αυτοκινητοβιομηχανία και ο χάλυβας, τονίζοντας ότι «παραμένει μεγάλη αβεβαιότητα».
Στο ίδιο πνεύμα και επιχειρηματικοί φορείς, προειδοποιώντας ότι η εμπορική αναταραχή δεν εξαφανίζεται, αλλά μεταβάλλεται το νομικό της πλαίσιο, με πιθανές συνέπειες και για τις δύο πλευρές του Ατλαντικού.
Στο τραπέζι τα αντίμετρα από το Παρίσι
Μιλώντας στην εφημερίδα Financial Times, ο Γάλλος υπουργός Οικονομικών, Μπρουνό Φορισιέρ, τάχθηκε υπέρ της επιβολής αντίμετρων από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Όπως ανέφερε, η Γαλλία και οι εταίροι της στην Ένωση αναλύουν σε αυτό το στάδιο τις επιπτώσεις της απόφασης του Ανώτατου Δικαστηρίου των ΗΠΑ, το οποίο έκρινε παράνομους τους «ανταποδοτικούς» δασμούς, θεωρώντας ότι ο πρόεδρος υπερέβη τις εξουσίες του.
«Είμαστε σε στενή επαφή με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τις χώρες μέλη, ώστε να προχωρήσουμε στην ανάλυση της απόφασης και να εκτιμήσουμε τις συνέπειες», ανέφερε ο Φορισιέρ.
Μια στάση του Παρισιού που ενισχύει τα σενάρια για πιο συντονισμένη ευρωπαϊκή αντίδραση, εφόσον οι νέοι δασμοί 15% τεθούν σε πλήρη εφαρμογή.
Με πληροφορίες από New York Times
