Η λεγόμενη «Rose» προσωπογραφία της Άννα Μπολέυν, ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα ιστορικά πορτρέτα της Αγγλίας, φαίνεται πως δεν είναι απλώς μια αναπαράσταση της δεύτερης συζύγου του Ερρίκου Η΄, αλλά ένα έργο με σαφή πολιτική πρόθεση.
Νέα επιστημονικά ευρήματα δείχνουν ότι δημιουργήθηκε για να απαντήσει οπτικά σε μία από τις πιο επίμονες και δηλητηριώδεις συκοφαντίες που συνόδευαν τη μνήμη της: τον ισχυρισμό ότι ήταν μάγισσα και ότι είχε έξι δάχτυλα στο δεξί της χέρι.
Η ανάλυση πραγματοποιήθηκε στο Κάστρο Χίβερ, το πατρικό της σπίτι στο Κεντ, όπου φυλάσσεται το πορτρέτο. Η δενδροχρονολόγηση του ξύλινου πάνελ τοποθετεί την κατασκευή του γύρω στο 1583, δηλαδή στη διάρκεια της βασιλείας της κόρης της, της Ελισάβετ Α΄ — μια περίοδο κατά την οποία η εικόνα της Άννας Μπολέυν επανεξεταζόταν έντονα, μέσα σε κλίμα πολιτικής και θρησκευτικής έντασης.
Ένα πορτρέτο ως απάντηση στη συκοφαντία
Η χρήση υπέρυθρης τεχνολογίας αποκάλυψε ένα σχέδιο κάτω από το χρώμα που δεν είναι ορατό με γυμνό μάτι. Κάτω από το τελικό έργο εντοπίστηκε μια εγκαταλειμμένη τριγωνική μορφή δίπλα στο δεξί της χέρι — ένδειξη ότι ο καλλιτέχνης άλλαξε συνειδητά το αρχικό σχέδιο. Αντί για μια πιο αφηρημένη στάση, επέλεξε τελικά να απεικονίσει την Άννα να κρατά ένα κόκκινο τριαντάφυλλο, με τα χέρια της πλήρως εκτεθειμένα και όλα τα δάχτυλα καθαρά ορατά.
Στον 16ο αιώνα, τα βασιλικά πορτρέτα βασίζονταν συχνά σε εγκεκριμένα «πρότυπα», τα οποία αναπαράγονταν από εργαστήριο σε εργαστήριο. Το συγκεκριμένο έργο φαίνεται πως ξεκίνησε από το λεγόμενο «πρότυπο Β», που επικεντρωνόταν στο πρόσωπο και τους ώμους της Άννας Μπολέυν, πριν τροποποιηθεί με στόχο να αντικρούσει φήμες που εξακολουθούσαν να κυκλοφορούν δεκαετίες μετά τον θάνατό της.
Η αποκατάσταση της μητέρας – και της κόρης
Οι ισχυρισμοί περί «έκτου δαχτύλου» προέρχονταν κυρίως από τον καθολικό πολέμιο της Αγγλικής Μεταρρύθμισης Νίκολας Σάντερς, ο οποίος επιδίωκε να υπονομεύσει τη νομιμότητα της Ελισάβετ Α΄, παρουσιάζοντας τη μητέρα της ως διεφθαρμένη και αποκλίνουσα μορφή. Σε αυτό το πλαίσιο, η καθαρή απεικόνιση πέντε δαχτύλων σε κάθε χέρι λειτουργεί ως σιωπηλή αλλά ξεκάθαρη διάψευση.
Οι επιμελητές του Χίβερ εκτιμούν ότι πρόκειται για την παλαιότερη επιστημονικά χρονολογημένη προσωπογραφία της Άννας Μπολέυν που είναι γνωστή σήμερα και ότι εντάσσεται σε μια ευρύτερη ελισαβετιανή προσπάθεια αποκατάστασης της εικόνας της — όχι μόνο ως αδίκως καταδικασμένης βασίλισσας, αλλά και ως μητέρας μιας νόμιμης μονάρχη.
Η Άννα Μπολέυν εκτελέστηκε το 1536, κατηγορούμενη για μοιχεία και προδοσία, παρότι αρνήθηκε όλες τις κατηγορίες. Ο γάμος της με τον Ερρίκος Η΄ είχε οδηγήσει στη ρήξη με την Καθολική Εκκλησία και στην Αγγλική Μεταρρύθμιση, αλλά μετά την πτώση της ο βασιλιάς διέταξε την πλήρη εξαφάνιση της εικόνας της από τα ανάκτορα. Κανένα πορτρέτο της από όσο ζούσε δεν θεωρείται ότι έχει διασωθεί.
Το έργο θα παρουσιαστεί σε επερχόμενη έκθεση στο Χίβερ με τίτλο Capturing a Queen: The Image of Anne Boleyn, η οποία εξετάζει πώς η εικόνα της Άννας Μπολέυν δημιουργήθηκε, αλλοιώθηκε και χρησιμοποιήθηκε ως εργαλείο πολιτικής μνήμης.
*Με πληροφορίες από: The Guardian
