του Ελισσαίου Βγενόπουλου, σκηνοθέτη-συγγραφέα
Η ψυχή, είναι ο εσωτερικός μας συνομιλητής, αυτό που σκέφτεται πριν μιλήσουμε, νιώθει πριν καταλάβουμε και επιμένει να ρωτά «ποιος είμαι;» όταν δεν ξέρουμε τι μας γίνεται.
Στο «Μια Ιδιωτική Ζωή» (A Private Life), η Ρεμπέκα Ζλοτόφσκι στήνει ένα νεο-νουάρ που ξεκινά με τους όρους ενός κλασικού αστυνομικού μυστηρίου, για να εξελιχθεί σταδιακά σε μια εσωτερική, σχεδόν εξομολογητική διαδρομή αυτογνωσίας. Η ταινία ακολουθεί την ιστορία της Λίλιαν Στάινερ μιας καταξιωμένης ψυχιάτρου στο Παρίσι, την οποία ενσαρκώνει η Τζόντι Φόστερ με ελεγχόμενη ένταση και υπόγεια ευθραυστότητα. Η Λίλιαν είναι μια γυναίκα που έχει αφιερώσει τη ζωή της στη λογική, στην επιστήμη και στη μεθοδική ανάλυση της ανθρώπινης ψυχής, έχοντας ταυτόχρονα αποκοπεί σχεδόν ολοκληρωτικά από τα δικά της συναισθήματα.
Η αφήγηση πυροδοτείται από τον αιφνίδιο θάνατο μίας νεαρής ασθενούς της, η οποία φαίνεται να έχει αυτοκτονήσει. Για τη Λίλιαν, όμως, το γεγονός αυτό λειτουργεί σαν ρήγμα σε μια κατά τα άλλα αυστηρά δομημένη καθημερινότητα. Η επαγγελματική της αυτοπεποίθηση κλονίζεται όταν ο σύζυγος της αποθανούσας την κατηγορεί ευθέως ότι δεν διέγνωσε εγκαίρως τα προειδοποιητικά σημάδια, ενώ η έφηβη κόρη της νεκρής, με σκληρότητα και ειρωνεία, την προκαλεί να αναλάβει την ευθύνη. Η Λίλιαν, ανίκανη να δεχτεί ότι απέτυχε, αρχίζει να υποψιάζεται πως ο θάνατος δεν ήταν αυτοχειρία αλλά δολοφονία.
Από αυτό το σημείο και έπειτα, η ταινία μεταμορφώνεται σε ένα ιδιότυπο ερευνητικό θρίλερ. Η ηρωίδα ξεκινά μια προσωπική έρευνα, εκτός θεσμικών πλαισίων, συλλέγοντας αποσπασματικά στοιχεία, συνομιλώντας με ανθρώπους από το περιβάλλον της ασθενούς και επαναξιολογώντας συνεδρίες και σημειώσεις. Η έρευνα αυτή δεν έχει τη μεθοδικότητα ενός ντετέκτιβ, αλλά την εμμονή ενός ανθρώπου που παλεύει να προστατεύσει την εικόνα που έχει για τον εαυτό του. Παράλληλα, η Λίλιαν έρχεται αντιμέτωπη με σωματικά συμπτώματα, τα ακούσια δάκρυα που κυλούν συνεχώς από τα μάτια της, χωρίς εκείνη να νιώθει θλίψη. Όπως θα της εξηγήσει ο οφθαλμίατρος και πρώην σύντροφός της (Ντανιέλ Οτέιγ), πρόκειται για ένα νευρολογικό τικ, μια σωματική εκτόνωση ενός συναισθήματος που δεν βρίσκει άλλον δρόμο έκφρασης.
Καθώς η έρευνα προχωρά, η υπόθεση απομακρύνεται από το «ποιος το έκανε» και εστιάζει στο «γιατί». Η Λίλιαν αναγκάζεται να δει κατάματα τις δικές της άμυνες, την απόσταση που κρατά από τους άλλους και την ψευδαίσθηση ελέγχου που της προσφέρει η επιστημονική της ιδιότητα.
Η κινηματογραφική προσέγγιση της «Μιας Ιδιωτικής Ζωής» στηρίζεται σε μια συνειδητή, αλλά αμφίβολα ελεγχόμενη, σύγκρουση ειδών. Η Ρεμπέκα Ζλοτόφσκι ξεκινά με όλα τα γνώριμα εργαλεία ενός ανάλαφρου μυστηρίου, αφηγηματική σαφήνεια, ειρωνικό τόνο, έναν κεντρικό γρίφο που υπόσχεται ρυθμό και απόλαυση. Η σκηνοθεσία αρχικά υπηρετεί αυτή την κατεύθυνση, με κοφτό μοντάζ και μια σχετική εξωστρέφεια στην ανάπτυξη των χαρακτήρων.
Όμως αργότερα η ταινία αλλάζει φιλοσοφία. Η πλοκή υποχωρεί και τη θέση της παίρνει μια ψυχαναλυτική διερεύνηση της ηρωίδας. Το μυστήριο μετατρέπεται σε αφορμή εσωτερικής ενδοσκόπησης, με την κάμερα να επιμένει σε σιωπές, βλέμματα και σωματικές λεπτομέρειες. Αυτός ο ελιγμός δημιουργεί μια μόνιμη ταλάντευση ανάμεσα στην ελαφρότητα του είδους και την αυστηρότητα του arthouse, χωρίς ποτέ να επιτυγχάνεται οργανική σύνθεση.
Μέσα σε αυτή την αστάθεια, η Τζόντι Φόστερ λειτουργεί ως ο βασικός συνεκτικός ιστός. Η ερμηνεία της γεφυρώνει το κωμικό και το δραματικό, προσφέροντας συνοχή εκεί όπου η σκηνοθετική γραμμή διασπάται. Χάρη σε εκείνη, η ταινία παραμένει ενδιαφέρουσα, έστω και ανολοκλήρωτη, αφήνοντας ως πιο ουσιαστική της παρακαταθήκη τη γαλλόφωνη επανεκκίνηση μιας μεγάλης ηθοποιού.
Η αλήθεια που αποκαλύπτεται στο τέλος δεν είναι τόσο μια εγκληματική αποκάλυψη, όσο μια επώδυνη συνειδητοποίηση για τα όρια της κατανόησης και της ευθύνης. Το «Μια Ιδιωτική Ζωή» καταλήγει έτσι να είναι λιγότερο μια ιστορία εγκλήματος και περισσότερο ένα πορτρέτο μιας γυναίκας που, μέσα από την αναζήτηση της αλήθειας για έναν θάνατο, αναγκάζεται να αναμετρηθεί με τη δική της συναισθηματική αδράνεια και την εύθραυστη φύση της ανθρώπινης ψυχής, γιατί η ταινία επιμένει ότι η ψυχή είναι ο άυλος πυρήνας της ύπαρξης, η αρχή της συνείδησης, της σκέψης και της ηθικής εμπειρίας που δίνει νόημα στο ανθρώπινο είναι και όταν κάτι δεν λειτουργεί καλά, τίποτα δεν μένει όρθιο.
