του Παντελή Καψή, δημοσιογράφου
Θα επιλύσει ο Τραμπ τις διαφορές της Ελλάδας με την Τουρκία; Το σενάριο αυτό, ως κίνδυνος, φυσικά, για τη χώρα, έχει αρχίσει να απασχολεί όσους ασχολούνται με την εξωτερική πολιτική. Η συλλογιστική πάει περίπου ως εξής. Στόχος του Τραμπ είναι το Νόμπελ Ειρήνης. Ήδη δηλώνει αρχηγός-ειρηνοποιός. Έχει μεσολαβήσει σε μια σειρά από συγκρούσεις όπως μεταξύ Ινδίας-Πακιστάν, Αρμενίας-Αζερμπαϊτζάν και Ταϊλάνδης-Καμπότζης. Ευκαιρίας δοθείσης, γιατί να μην επιχειρήσει το ίδιο και στη γειτονιά μας; Όπου ευκαιρία θα είναι ένα λιγότερο ή περισσότερο θερμό επεισόδιο στο Αιγαίο.
Ένα τέτοιο επεισόδιο δεν είναι στον ορίζοντα. Δεν συμφέρει ούτε την Ελλάδα αλλά ούτε και την Τουρκία. Την ώρα που ο Ερντογάν επιδιώκει έναν ευρύτερο ρόλο για την Τουρκία και επιθυμεί να προμηθευτεί αεροσκάφη 4ης γενιάς από την Ευρώπη αλλά και να συμμετάσχει σε ευρωπαϊκά αμυντικά προγράμματα, μια τέτοια αντιπαράθεση με την Ελλάδα μόνο εμπόδιο θα του ήταν. Αλλά βέβαια πολλές φορές τα γεγονότα ακολουθούν τη δική τους λογική. Εύκολα, για παράδειγμα, η πόντιση του καλωδίου για τη διασύνδεση με την Κύπρο μπορεί να πάρει απρόβλεπτες διαστάσεις. Ποτέ μη λες ποτέ λοιπόν.
Το τι μορφή θα μπορούσε να πάρει μια διαμεσολάβηση Τραμπ δεν μπορεί να προβλεφθεί. Ο φόβος ωστόσο είναι ότι τα ελληνοτουρκικά θα έμπαιναν στον πάγκο του χασάπη: πάρτε τόσο εσείς, τόσο οι άλλοι. Πιθανώς με έξτρα κίνητρο μια τριμερή συνεργασία στα ενεργειακά, γιατί, βέβαια, κάτι θα πρέπει να βγάλουν και οι αμερικανικές πετρελαϊκές εταιρείες.
Πώς μπορεί να αμυνθεί η Ελλάδα σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο; Η απάντηση που δίνεται είναι διττή. Αφενός να αρχίσουμε να αναδεικνύουμε την τουρκική επιθετικότητα και αφετέρου να προσπαθήσουμε να αποκτήσουμε προσβάσεις στον Αμερικανό πρόεδρο. Και ως προς το πρώτο, τι έχεις Γιάννη, τι είχα πάντα. Ακόμα και σώφρονες ειδικοί όπως ο Κωνσταντίνος Φίλης πιστεύουν πως πρέπει να γίνουμε πιο επιθετικοί στη συμπεριφορά μας. Για να πετύχουμε τι ακριβώς όμως δεν είναι και δεν ήταν ποτέ σαφές. Πολύ περισσότερο σήμερα, που στην Ευρώπη θεωρούν απολύτως απαραίτητο να συμπεριλάβουν την Τουρκία στον αμυντικό σχεδιασμό. Εμείς θα καταγγέλλουμε και οι συνεργασίες θα προχωρούν είτε σε ευρωπαϊκό είτε σε διμερές επίπεδο. Πριν από δύο δεκαετίες θα μπορούσε να ισχυριστεί κάποιος ότι, όσο προχωρά η πολιτική ενοποίηση, τόσο τα ελληνοτουρκικά προβλήματα θα γίνονταν ευρωπαϊκά. Η μετάθεση στο μέλλον μπορεί να είχε νόημα. Θα κάναμε διαπραγμάτευση με τις πλάτες της Ευρώπης. Σήμερα μόνο αφελείς μπορούν να πιστεύουν σε μια τέτοια προοπτική.
Το ίδιο ερώτημα προκύπτει και για την πρόσβαση στον Τραμπ. Κάποια στιγμή θα έρθει η Γκίλφοϊλ στην πρεσβεία και θα ακουστεί και η δική μας πλευρά. Η οποία θα λέει τι όμως; Υπάρχει ελληνικό σχέδιο για το πώς θα μπορούσαν να διαμορφωθούν οι ελληνοτουρκικές σχέσεις στο νέο γεωπολιτικό πλαίσιο; Υπάρχει επιδιωκόμενος ρεαλιστικός στόχος ή απλώς θα μείνουμε και εκεί στις καταγγελίες; Πρωτοβουλίες σίγουρα λαμβάνονται, αλλά είναι σχεδόν όλες αμυντικού χαρακτήρα. Και όποιες δεν είναι, όπως η ηλεκτρική διασύνδεση με την Κύπρο, δύσκολα προχωρούν με το σημερινό καθεστώς των ελληνοτουρκικών σχέσεων.
Προφανώς ένα τέτοιο σχέδιο δεν είναι καθόλου εύκολο να υπάρξει. Προϋποθέτει γενναίες πρωτοβουλίες, πολιτικό κεφάλαιο και φυσικά ανταπόκριση και από την άλλη πλευρά. Όσο αυτά δεν υπάρχουν ωστόσο, τόσο οι σχέσεις θα είναι έρμαιο τυχαίων γεγονότων και μαζί των γυρισμάτων της κοινής γνώμης, ευάλωτης με τη σειρά της στους δημαγωγούς. Και βέβαια θα αφήνει περιθώρια παρέμβασης σε επίδοξους ειρηνοποιούς.
