του Διονύση Γ. Γράψα, Ιστορικού
Η ένταξη του Ανδρέα Λοβέρδου στη Νέα Δημοκρατία αναδεικνύει με τον πιο σαφή τρόπο μια τάση που χαρακτηρίζει την ύστερη φάση του ελληνικού κομματικού συστήματος: τη μετατροπή των κομμάτων σε «σουπερμάρκετ» πολιτικών επιλογών, όπου το στοιχείο της ιδεολογικής συνέπειας υποχωρεί υπέρ μιας ωφελιμιστικής λογικής εξουσίας. Η πολιτική μετακίνηση, ως πρακτική, δεν είναι εξ ορισμού μεμπτή· αντιθέτως, η υπέρβαση των στεγανών μπορεί να ενισχύσει τη δημοκρατική δυναμική. Ωστόσο, όταν αυτή εδράζεται σε υστεροβουλία και επιδεικνύει έλλειψη κομψότητας, τότε δεν πρόκειται για αναζήτηση γόνιμου συμβιβασμού αλλά για ευτελισμό του πολιτικού κεφαλαίου. Βέβαια αξίζει να σημειωθεί πως η ίδια η κοινωνία έχει ήδη ευλογήσει τέτοιες μετακινήσεις. Δεν είναι τυχαίο ότι ψηφοφόροι της ΝΔ έσπευσαν να στηρίξουν τον Λοβέρδο για την αρχηγία του ΠΑΣΟΚ και τον Κασελάκη για την ηγεσία του ΣΥΡΙΖΑ. Μόνο που σήμερα, τίποτα από τα παραπάνω δεν παραμένει ίδιο.
Η περίπτωση Λοβέρδου πάντως είναι χαρακτηριστική. Εδώ και χρόνια είχε διαρρήξει τους δεσμούς του με τον κορμό του ΠΑΣΟΚ, αν και δεν δίστασε να επιχειρήσει δύο φορές να ηγηθεί του κόμματος, το 2015 και το 2021. Το ερώτημα που ανακύπτει είναι κατά πόσο οι φιλοδοξίες αυτές εδράζονταν σε ουσιαστική πολιτική πρόταση ή απλώς σε προσωπικό σχέδιο καριέρας. Η τωρινή του «μεταγραφή» στη ΝΔ μοιάζει να επιβεβαιώνει το δεύτερο, καθώς υπονομεύει κάθε αίσθηση οργανικής συνέχειας και πολιτικής ταυτότητας.
Είναι, άραγε, σημάδι των καιρών η εύκολη «εισπήδηση» από κόμμα σε κόμμα; Η απάντηση ίσως είναι καταφατική, ιδίως όταν τα προγράμματα των μεγάλων παρατάξεων συγκλίνουν σε τέτοιο βαθμό που καθιστούν δυσδιάκριτα τα ιδεολογικά μεταξύ τους όρια. Στην εποχή της επικοινωνιακής ισοπέδωσης και της παντοδυναμίας του διαδικτύου, η κομματική στρατηγική φαίνεται να υπαγορεύεται από την πρόσκαιρη εντύπωση και όχι από τη δομή ενός μακροπρόθεσμου σχεδίου.
Υπό αυτό το πρίσμα, η επιλογή του Κυριάκου Μητσοτάκη να εντάξει τον Λοβέρδο ενδέχεται να ερμηνευθεί διττά. Από τη μια, λειτουργεί ως επίδειξη δύναμης ενός ηγεμόνα που μπορεί να «λεηλατεί» κατά βούληση άλλους πολιτικούς χώρους, διατηρώντας τον έλεγχο της ατζέντας. Από την άλλη, εγείρονται ερωτήματα για το πραγματικό εκλογικό όφελος μιας τέτοιας κίνησης, ιδιαίτερα όταν ο πολιτικός κόσμος αντιμετωπίζεται ολοένα και περισσότερο με δυσπιστία από την κοινωνία.
Τελικά, τέτοιες μετακινήσεις δεν αποδυναμώνουν μόνο τα ίδια τα κόμματα, αλλά και την πολιτική ως δημόσιο αγαθό. Η αίσθηση αμοραλισμού που εκπέμπεται, η ακόμα και η ιδέα ότι όλα επιτρέπονται, καλλιεργεί το έδαφος για την άνοδο ηγετικών μορφών τύπου Τραμπ ή Μπερλουσκόνι. Σε μια κοινωνία που απογοητεύεται από τις παραδοσιακές δομές, οι «εύκολες λύσεις» των ισχυρών ανδρών γίνονται δελεαστικές. Και έτσι, τα κόμματα-σουπερμάρκετ κινδυνεύουν να καταστούν τα προθάλαμοι μιας ακόμη πιο βαθιάς κρίσης της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας.
