Του Θέμη Μπάκα
Ζούμε σε μια εποχή κατά την οποία η ισχύς δεν χρειάζεται πια να επιβάλλεται με θόρυβο. Δεν εμφανίζεται ως απειλή, αλλά ως μια αυτονόητη πραγματικότητα. Σαν «κανονικότητα». Οι δυνατοί -οικονομικά, στρατιωτικά, θεσμικά – δεν ζητούν συναίνεση, τη διαμορφώνουν. Και το δόγμα της ισχύος, απαλλαγμένο από την ωμή του όψη, παρουσιάζεται ως ο μόνος ρεαλιστικός τρόπος οργάνωσης του κόσμου.
Στο οικονομικό πεδίο, η ανισότητα βαφτίζεται ανταγωνιστικότητα. Η επισφάλεια ονομάζεται ευελιξία. Η κοινωνική προστασία μετατρέπεται σε κόστος. Οι άνθρωποι καλούνται να αποδεχτούν λιγότερα δικαιώματα, λιγότερη ασφάλεια, λιγότερο μέλλον, στο όνομα μιας σταθερότητας που ποτέ δεν τους ανήκε. Όποιος δεν αντέχει, θεωρείται ανεπαρκής. Όποιος διαμαρτύρεται, αχάριστος. Έτσι, η οικονομική ισχύς δεν επιβάλλεται μόνο πάνω στα σώματα, αλλά και στις συνειδήσεις.
Στο στρατιωτικό και γεωπολιτικό επίπεδο, η ίδια «λογική» επαναλαμβάνεται με διαφορετικό λεξιλόγιο. Η υπεροχή παρουσιάζεται ως δικαίωμα παρέμβασης. Η βία ως αναγκαίο κακό για τη διατήρηση της τάξης. Οι πόλεμοι γίνονται «επιχειρήσεις», οι άμαχοι «παράπλευρες απώλειες», ο ξεριζωμός «μεταναστευτική κρίση». Όσοι υποφέρουν εξαφανίζονται πίσω από χάρτες, αναλύσεις και ισορροπίες ισχύος. Η ανθρώπινη ζωή υποτιμάται, όχι επειδή δεν μετρά, αλλά επειδή δεν συμφέρει να μετρήσει.
Αυτή είναι η πιο επικίνδυνη νίκη του δόγματος της ισχύος: ότι καταφέρνει να παρουσιάζει τις επιλογές του σαν φυσικούς νόμους. Να πείθει τις κοινωνίες ότι «δεν υπάρχει εναλλακτική». Ότι η αδικία είναι αναπόφευκτη, η φτώχεια φυσική, ο φόβος χρήσιμος. Κι έτσι, η πολιτική απογυμνώνεται από τη συλλογική της διάσταση και μετατρέπεται σε τεχνική διαχείριση ανθρώπινων απωλειών.
Μέσα σε αυτή την κανονικότητα, όμως, υπάρχουν άνθρωποι. Υπάρχουν εργαζόμενοι που εξαντλούνται χωρίς να ζουν. Νέοι που μαθαίνουν να ονειρεύονται λιγότερα για να μη διαψεύδονται. Κοινωνίες που κουράστηκαν να αντιστέκονται και έμαθαν, απλώς, να αντέχουν. Η σιωπή τους δεν είναι συναίνεση είναι κόπωση. Και αυτή η κόπωση είναι πολιτικό αποτέλεσμα.
Η κοινωνική ενσυναίσθηση δεν είναι ρομαντισμός. Είναι ριζοσπαστική πράξη. Είναι η άρνηση να δεχτούμε ότι η ισχύς νομιμοποιείται, ακριβώς επειδή υπάρχει. Είναι η επιμονή να κοιτάμε πίσω από τους δείκτες τους ανθρώπους, πίσω από τις «αναγκαίες αποφάσεις» τις ζωές που διαλύονται. Είναι η συνειδητοποίηση ότι η κανονικότητα που βασίζεται στον αποκλεισμό, στον φόβο και στην ανισότητα δεν είναι σταθερότητα – είναι καθυστερημένη κοινωνική έκρηξη.
Αλλά μια κοινωνία που αξίζει να αποκαλείται δημοκρατική δεν μπορεί να αποδέχεται ως φυσικό το δίκαιο του ισχυρού. Ούτε να μετρά την επιτυχία της από το πόσο αποτελεσματικά πειθαρχεί τους πιο αδύναμους. Η πραγματική κανονικότητα γεννιέται εκεί όπου η ισχύς ελέγχεται, δεν αγιοποιείται. Εκεί όπου η πολιτική ξαναβρίσκει τον ηθικό της πυρήνα: την προστασία της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.
Γιατί, αν συνεχίσουμε να αποδεχόμαστε την ισχύ ως κανονικότητα, σύντομα θα ζούμε σε έναν κόσμο «σταθερό», αλλά απάνθρωπο. Και τότε το ερώτημα δεν θα είναι ποιος είναι ισχυρός – αλλά ποιος θυμήθηκε να παραμείνει άνθρωπος.
*ΣΣ: Ο Θέμης Μπάκας είναι πολιτευτής Αχαΐας
