*Του Θεόδωρου Ξούλου
Η τελευταία δεκαπενταετία αποτέλεσε, για τον κόσμο της εργασίας, περίοδο βαθιάς κοινωνικής οπισθοδρόμησης. Στο όνομα της «δημοσιονομικής προσαρμογής» επιβλήθηκε μια βίαιη αναδιάρθρωση, η οποία απορρύθμισε την εργασία, διέλυσε συλλογικές κατακτήσεις δεκαετιών και μετέτρεψε τον μισθό από μέσο αξιοπρεπούς διαβίωσης σε επίδομα επιβίωσης.
Η ανεργία εκτοξεύθηκε — ιδίως στους νέους, όπου σε ορισμένες περιόδους ξεπέρασε το 50% — ενώ ο υποκατώτατος μισθός αποτέλεσε θεσμική κατοχύρωση της μισθολογικής ανισότητας.
Η αποδυνάμωση των συλλογικών συμβάσεων και η μετατροπή της διαπραγμάτευσης σε ατομική υπόθεση διέσπασαν τη συλλογική δύναμη των εργαζομένων. Η εργοδοτική αυθαιρεσία ενισχύθηκε, η επισφάλεια γενικεύτηκε και η έννοια της σταθερής εργασίας υποχώρησε μπροστά στη λογική της «ευελιξίας».
Σήμερα, παρά τις πανηγυρικές διακηρύξεις περί «κανονικότητας», η πραγματικότητα παραμένει αμείλικτη. Οι μισθοί εξακολουθούν να υπολείπονται των πραγματικών αναγκών, διαβρωμένοι από τον πληθωρισμό. Τα «μπλοκάκια» και η ψευδο-αυτοαπασχόληση λειτουργούν ως μηχανισμός αποσάθρωσης δικαιωμάτων. Η διευθέτηση του χρόνου εργασίας, η εντατικοποίηση και η κατάργηση της υποχρέωσης αιτιολόγησης των απολύσεων μετατοπίζουν δραστικά το ισοζύγιο ισχύος υπέρ των εργοδοτών. Τα εργατικά ατυχήματα καταγράφουν ανησυχητικά μεγέθη, αποτυπώνοντας την υποτίμηση της ανθρώπινης ζωής έναντι του κέρδους.
Μέσα σε αυτή τη συγκυρία, ο ρόλος της Γενικής Συνομοσπονδίας Εργατών Ελλάδας (ΓΣΕΕ) δεν μπορεί να παραμένει διακοσμητικός. Η ανώτατη συνδικαλιστική οργάνωση του ιδιωτικού τομέα οφείλει να αποτελεί εργαλείο σύγκρουσης και ουσιαστικής υπεράσπισης των συμφερόντων της μισθωτής εργασίας. Όταν, όμως, η ηγεσία της εμφανίζεται αποκομμένη από τη βάση και συναινετική απέναντι σε πολιτικές που συρρικνώνουν δικαιώματα, τότε η κρίση είναι βαθιά.
Ζήτημα δημοκρατίας και νομιμοποίησης
Η ΓΣΕΕ, επί των ημερών του κ. Γιάννη Παναγόπουλου, έχει απολέσει ακόμη και το στοιχειώδες επίπεδο κοινωνικής εγρήγορσης που οφείλει να χαρακτηρίζει την ανώτατη συνδικαλιστική οργάνωση του ιδιωτικού τομέα. Ο πρόεδρός της εμφανίζεται περισσότερο ως παρατηρητής των εξελίξεων στο εργασιακό πεδίο, παρά ως ενεργός εκφραστής και υπερασπιστής των συμφερόντων των εργαζομένων.
Επειδή σήμερα οι θεσμοί αμφισβητούνται συνολικά και επειδή ορισμένοι ενδέχεται, με αφορμή ένα υπαρκτό σκάνδαλο, να επιχειρήσουν να θέσουν οριστική ταφόπλακα στα συνδικάτα και στα συνδικαλιστικά δικαιώματα, οφείλουμε να διατυπώσουμε ορισμένες σαφείς επισημάνσεις που αφορούν τη λειτουργία και τη φυσιογνωμία του συνδικαλιστικού κινήματος.
Το συνδικαλιστικό κίνημα δεν μπορεί να λειτουργεί με όρους διαχείρισης, αλλά με όρους διεκδίκησης και αγώνα. Η λογοδοσία απέναντι στη βάση δεν μπορεί να αποτελεί τυπική διαδικασία· οφείλει να συνιστά τον πυρήνα της εργατικής δημοκρατίας.
Η άμεση παραίτηση του προεδρείου και η προσφυγή στα πρωτοβάθμια σωματεία για την εκλογή νέων συνέδρων και τη σύγκληση ενός πραγματικά αντιπροσωπευτικού συνεδρίου αποτελούν αναγκαία προϋπόθεση επαναθεμελίωσης. Ένα συνέδριο που δεν θα αναπαράγει ισορροπίες κορυφής, αλλά θα εκφράζει τη βούληση των εργαζομένων, οι οποίοι βιώνουν καθημερινά την εκμετάλλευση, την ανασφάλεια και την ακρίβεια.
Παράλληλα, η πλήρης διαφάνεια στα οικονομικά της Συνομοσπονδίας αποτελεί προϋπόθεση αξιοπιστίας. Απαιτείται ανεξάρτητος έλεγχος στο ΙΝΕ και σε όλα τα οικονομικά της ΓΣΕΕ, σε βάθος εικοσαετίας, ώστε να διαμορφωθεί σαφής, πλήρης και τεκμηριωμένη εικόνα.
Ανασυγκρότηση με σαφή προσανατολισμό
Η επόμενη ημέρα δεν μπορεί να είναι διαχειριστική. Απαιτείται σαφής και προσανατολισμένη στρατηγική υπέρ των εργαζομένων:
• Καθολική επαναφορά των συλλογικών συμβάσεων και επανακατοχύρωση της Εθνικής Γενικής Συλλογικής Σύμβασης Εργασίας.
• Αύξηση του κατώτατου μισθού σε επίπεδα αξιοπρεπούς διαβίωσης, με ρήτρα αυτόματης αναπροσαρμογής βάσει πληθωρισμού.
• Θεσμική απαγόρευση της καταχρηστικής χρήσης «μπλοκακίων» και πλήρης αναγνώριση της εξαρτημένης εργασίας όπου αυτή υφίσταται.
• Ενίσχυση των ελεγκτικών μηχανισμών για την υγεία και ασφάλεια στους χώρους εργασίας.
• Πραγματική πολιτική κατάρτισης με κοινωνικό έλεγχο και διαφάνεια, όχι μηχανισμό ιδιωτικής κερδοσκοπίας.
Η κοινωνία της εργασίας βρίσκεται σε καμπή. Όταν χιλιάδες εργαζόμενοι αναγκάζονται να κάνουν δυο δουλειές για να επιβιώσουν και όταν η νέα γενιά στερείται προοπτικής, τότε το ζήτημα δεν είναι απλώς οικονομικό· είναι ζήτημα αξιοπρέπειας και κοινωνικής δικαιοσύνης.
Το συνδικαλιστικό κίνημα δεν ανασυγκροτείται με συμβιβασμούς κορυφής. Ανασυγκροτείται με επιστροφή στη βάση, με δημοκρατία, με διαφάνεια και με σαφή επιλογή υπέρ των συμφερόντων του κόσμου της εργασίας.
Η αλλαγή συνιστά ιστορική αναγκαιότητα. Και η εντολή πρέπει να δοθεί από εκείνους που κρατούν όρθια την κοινωνία: τους ίδιους τους εργαζομένους.
*Οικονομολόγος – Σύμβουλος Ασφαλιστικών, Εργατικών & Συνταξιοδοτικών θεμάτων
