του Διονύση Γράψα*
Τι σημαίνει «πολιτική ηρεμία» σε έναν κόσμο που βράζει; Στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, όπου τα πάντα αλλάζουν με ρυθμούς καταιγιστικούς, η επίκληση της ηρεμίας μοιάζει όχι με αρετή, αλλά με υπεκφυγή. Είναι εντελώς παράδοξο, στον καιρό της ψηφιακής μετάβασης και των αλγορίθμων, να πεθαίνουν άνθρωποι μέσα σε δημόσια νοσοκομεία και οι κρατούντες να επιχαίρουν για την «ανθεκτικότητα» του ΕΣΥ. Μόνο όμως στην τηλεοπτική μαχητικότητα του Άδωνι Γεωργιάδη βρίσκεται το λάθος;
Εξίσου παράδοξο είναι να γίνεται λόγος για πολυφωνία και δημοκρατικό πλουραλισμό όταν το μιντιακό τοπίο θυμίζει «χορωδία» με έναν και μοναδικό μαέστρο. Οι φωνές που αποκλίνουν αντιμετωπίζονται ως παράφωνες, όχι γιατί είναι άδικες, αλλά γιατί χαλούν τη συμμετρία της εξουσίας. Όμως η δημοκρατία δεν είναι συμφωνική ορχήστρα· είναι θορυβώδης, αντιφατική, ενίοτε άβολη. Όταν τα μέσα ενημέρωσης λειτουργούν ως μηχανισμός επιβεβαίωσης και όχι αμφισβήτησης, τότε η κοινωνία δεν ενημερώνεται — υπνωτίζεται.
Ακόμη, πώς μπορούμε να μιλάμε για έναν «νέο πατριωτισμό», όταν στην εξωτερική πολιτική η χώρα απλώς ακολουθεί, χωρίς πρωτοβουλία, χωρίς φωνή; Ο “πατριωτισμός” που μεταφράζεται σε χειροκροτήματα για το «στρίμωγμα» του Ερντογάν, χωρίς να υπάρχει η συμβολή μας ούτε με σκέψη ούτε με πράξη, είναι ένας πατριωτισμός καθισμένος, μια μακιγιαρισμένη απάθεια της τηλεόρασης και των δελτίων τύπου. Ο πραγματικός πατριωτισμός προϋποθέτει ευθύνη, ρίσκο και στρατηγική ανεξαρτησία — όχι τη χαρά του θεατή.
Και πώς τα προοδευτικά κόμματα μπορούν να μιλούν για αξιοκρατία, όταν και τα ίδια αναπαράγουν τον μικρόκοσμο των εξυπηρετήσεων, των “ημετέρων” και των αργομισθιών; Η “αριστεία” της Νέας Δημοκρατίας μπορεί να μοιάζει ανέκδοτο, αλλά ο αυτοεγκλωβισμός των αντιπάλων της στα ίδια παλιά δίκτυα πελατειακών σχέσεων είναι τραγωδία. Αν δεν καθαρίσει ο ίδιος ο προοδευτικός χώρος από τη νοοτροπία του ρουσφετιού, τότε η ανατροπή θα μείνει λέξη δίχως περιεχόμενο.
Καμία κρίση δεν γεννά αυτόματα ηγέτες. Δεν θα ξαναδούμε εύκολα έναν Βενιζέλο, έναν Παπάγο ή έναν Γεώργιο Παπανδρέου. Πολύ περισσότερο, δεν θα αναστηθεί κανένας Καραμανλής για να βάλει τάξη στα ερείπια. Όμως η σημερινή πορεία προς μια θεσμική, οικονομική και πολιτική ανορθοδοξία —όπου μια κυβέρνηση μπορεί να παραπαίει και ταυτόχρονα να νιώθει πανίσχυρη— εγκυμονεί κινδύνους που δεν είναι απλώς εκλογικοί. Βυθίζουν μια κοινωνία στην μοιρολατρία και την απάθεια.
Οι επιτελείς του πολιτικού σχεδιασμού όλων των κομμάτων βέβαια, οφείλουν να κατανοήσουν ότι ουδείς ακούει πλέον κανέναν. Οι εποχές που η ρομαντική ψυχή της κοινωνίας μπορούσε να καπελωθεί από κομματικούς ταγούς έχουν περάσει ανεπιστρεπτί. Σήμερα, κάθε πολίτης κάνει του κεφαλιού του — και ίσως έτσι πρέπει στις παρούσες συνθήκες.
Η «πολιτική ηρεμία» μπορεί να βολεύει όσους κυβερνούν. Όμως η δημοκρατία ποτέ δεν προόδευσε μέσα στην ησυχία. Προόδευσε μέσα στη σύγκρουση των ιδεών, μέσα στις διεκδικήσεις, μέσα στο θάρρος της αντίρρησης. Έτσι πρέπει να γίνει και τώρα.
*Ο Διονύσης Γ. Γράψας είναι ιστορικός.
