του Ελισσαίου Βγενόπουλου, σκηνοθέτη-συγγραφέα
Η οικογένεια είναι το αρχικό μας σύμπαν, χώρος γέννησης της ταυτότητας, όπου η οικειότητα γεννά νόημα, αλλά και οι σιωπές χαράζουν τις βαθύτερες ρωγμές αποξένωσης.
Στο «Father, Mother, Sister, Brother», ο Τζιμ Τζάρμους επιστρέφει στη σπονδυλωτή αφήγηση για να μιλήσει, με χαμηλόφωνο τρόπο, για τις οικογενειακές σχέσεις που έχουν φθαρεί από τον χρόνο, την απόσταση και τη σιωπή. Η ταινία αποτελείται από τρεις αυτοτελείς ιστορίες, τοποθετημένες σε διαφορετικές χώρες, που δεν συνδέονται αφηγηματικά μεταξύ τους, αλλά συνομιλούν θεματικά γύρω από ένα κοινό μοτίβο: την αμήχανη επανένωση ανθρώπων που συνδέονται με δεσμούς αίματος, αλλά έχουν πάψει να γνωρίζουν ο ένας τον άλλον.
Στην πρώτη ιστορία, σε μια χιονισμένη επαρχιακή πόλη των Ηνωμένων Πολιτειών, δύο ενήλικα αδέλφια, ο Τζεφ (Άνταμ Ντράιβερ) και η Έμιλι (Μαγίμ Μπιάλικ), επισκέπτονται τον αποξενωμένο πατέρα τους (Τομ Γουέιτς). Το ταξίδι μοιάζει περισσότερο με υποχρέωση παρά με πράξη αγάπης. Η Έμιλι ανησυχεί ανοιχτά για το πώς ο πατέρας τους καταφέρνει να επιβιώνει οικονομικά μετά τον θάνατο της μητέρας τους, χωρίς καμία εμφανή πηγή εισοδήματος, ενώ ο Τζεφ φαίνεται να γνωρίζει περισσότερα απ’ όσα λέει και να τον στηρίζει κρυφά. Ο πατέρας, από την πλευρά του, παρουσιάζει μια εικόνα σκόπιμα παραπλανητική, ένα παλιό αυτοκίνητο παρκαρισμένο στην είσοδο, ένα ακατάστατο σπίτι, μια στάση σχεδόν αδιάφορη απέναντι στη ζωή των παιδιών του. Η εύρεση ενός Rolex, το οποίο ο ίδιος ισχυρίζεται πως είναι ψεύτικο, λειτουργεί ως υπόγειο σύμβολο μιας ζωής που δεν αποκαλύπτεται ποτέ πλήρως. Μόνο μετά την αναχώρηση των παιδιών, ο πατέρας αποκαθιστά την τάξη στο σπίτι και αποκαλύπτει, έστω έμμεσα, ότι η πραγματικότητα του είναι πολύ πιο σύνθετη από αυτή που άφησε να φανεί.
Η δεύτερη ιστορία μεταφέρεται στο Δουβλίνο και επικεντρώνεται σε μια ηλικιωμένη, διάσημη συγγραφέα (Σαρλότ Ράμπλινγκ) και τις δύο κόρες της, την Τιμόθεα (Κέιτ Μπλάνσετ) και τη Λίλιθ (Βίκυ Κριπς). Παρότι ζουν στην ίδια πόλη, συναντιούνται μόνο μία φορά τον χρόνο, σε μια τελετουργική συγκέντρωση για τσάι. Η επανένωση είναι γεμάτη μικρές ψευδαισθήσεις και προσεκτικά κατασκευασμένες αφηγήσεις ζωής. Η Τιμόθεα φτάνει αγχωμένη, προσπαθώντας να κρύψει την ανασφάλειά της πίσω από μια επαγγελματική προαγωγή, ενώ η Λίλιθ καταφεύγει σε προσποιήσεις, ακόμα και στο να σκηνοθετήσει την άφιξή της με μια φίλη μεταμφιεσμένη σε οδηγό Uber (Σάρα Γκριν). Και εδώ, ένα Rolex εμφανίζεται ως λεπτομέρεια που πυροδοτεί υποψίες, αλλά ποτέ δεν διαλευκαίνεται. Το τσάι κυλάει με ευγένεια, αμηχανία και υπεκφυγές, μέχρι που η συγκίνηση ξεσπά σιωπηλά στο μπάνιο και η συνάντηση τελειώνει όπως άρχισε: χωρίς ουσιαστική επαφή.
Στην τρίτη ιστορία, στο Παρίσι, δύο αδέλφια, η Σκάι (Ίντια Μουρ) και ο Μπίλι (Λούκα Σάμπατ), επανενώνονται μετά τον τραγικό θάνατο των γονιών τους σε αεροπορικό δυστύχημα. Καθώς επιστρέφουν στο άδειο πατρικό διαμέρισμα, η αφήγηση γεμίζει με αντικείμενα-φορείς μνήμης, παιδικά σχέδια, παλιές φωτογραφίες, ένα ρολόι του πατέρα, αλλά και πλαστά έγγραφα που υπονοούν μια ζωή γεμάτη μυστικά. Η αποκάλυψη ότι οι γονείς τους χρωστούσαν ενοίκια και ότι η σπιτονοικοκυρά Μαντάμ Γκωτιέ (Φρανσουάζ Λεμπρούν) προστάτεψε τα υπάρχοντά τους για λόγους οικονομικούς, προσθέτει μια πικρή διάσταση στην απώλεια. Το ταξίδι κλείνει σε μια αποθήκη, όπου τα έπιπλα του παρελθόντος στοιβάζονται χωρίς προορισμό, όπως και τα συναισθήματα των δύο αδελφιών.
Ο Τζιμ Τζάρμους προσεγγίζει το «Father, Mother, Sister, Brother» με την ώριμη λιτότητα που χαρακτηρίζει το ύστερο έργο του. Η σκηνοθεσία είναι διακριτική, σχεδόν αόρατη, επιτρέποντας στις καταστάσεις να αναπνεύσουν χωρίς δραματικές εξάρσεις. Η κάμερα παρατηρεί από απόσταση, συχνά στατική, σαν να σέβεται την αμηχανία των χαρακτήρων και να αρνείται να την εκμεταλλευτεί συναισθηματικά. Κάθε ιστορία έχει τον δικό της ρυθμό, από τον παγωμένο, συγκρατημένο τόνο της αμερικανικής επαρχίας, στη βρετανική ευγένεια του Δουβλίνου και τη μελαγχολική αστικότητα του Παρισιού.
Η φωτογραφία υπογραμμίζει τις εσωτερικές αποστάσεις, ψυχρά χρώματα, φυσικός φωτισμός, χώροι που μοιάζουν περισσότερο προσωρινοί παρά βιωμένοι. Τα αντικείμενα, αυτοκίνητα, σπίτια, ρολόγια, αποκτούν αφηγηματικό βάρος, λειτουργώντας ως ίχνη ζωών που δεν ειπώθηκαν ποτέ ανοιχτά. Το μοντάζ αποφεύγει τις αιχμηρές τομές και επιλέγει ήπιες μεταβάσεις, ενισχύοντας την αίσθηση του χρόνου που κυλά αθόρυβα. Ο Τζάρμους δεν σχολιάζει, δεν εξηγεί, δεν καθοδηγεί, απλώς τοποθετεί τον θεατή απέναντι σε στιγμές οικείας αλήθειας και τον αφήνει να παρατηρήσει. Η ταινία έκανε την παγκόσμια πρεμιέρα της στο κύριο διαγωνιστικό τμήμα του 82ου Διεθνούς Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Βενετίας όπου κέρδισε τον Χρυσό Λέοντα.
Το πολυπληθές καστ λειτουργεί με πειθαρχία, υπηρετώντας το χαμηλόφωνο ύφος της ταινίας. Ο Τομ Γουέιτς δίνει στον πατέρα της πρώτης ιστορίας μια υπόγεια τρυφερότητα, κρυμμένη πίσω από σκόπιμη τραχύτητα και σιωπές που λένε περισσότερα από λόγια. Ο Άνταμ Ντράιβερ αποτυπώνει με λεπτές αποχρώσεις την ενοχή και τη φροντίδα ενός γιου που δεν ξέρει πώς να αγαπήσει ανοιχτά.
Η Σάρλοτ Ράμπλινγκ, ως η ηλικιωμένη συγγραφέας, ενσαρκώνει την εξουσία της μητρικής φιγούρας με ελάχιστες κινήσεις και απόλυτο έλεγχο του βλέμματος. Η Κέιτ Μπλάνσετ αποπνέει μια ψυχρή, εσωτερικευμένη ένταση, λειτουργώντας περισσότερο ως παρατηρήτρια παρά ως φορέας συναισθηματικής εξωστρέφειας, ενώ οι νεότεροι ηθοποιοί, όπως η Βίκι Κριπς και ο Λούκα Σάμπατ, προσθέτουν μια εύθραυστη, σχεδόν αμυντική ευαισθησία. Συνολικά, οι ερμηνείες δεν διεκδικούν χώρο υπάρχουν, όπως υπάρχουν και οι οικογενειακές σχέσεις, αθόρυβα, περίπλοκα, ανεξίτηλα.
Ο Τζάρμους και η ταινία «Father, Mother, Sister, Brother» μέσα από μικρές, φαινομενικά ασήμαντες στιγμές, σκιαγραφεί οικογένειες που συναντιούνται χωρίς να επικοινωνούν, που αγαπιούνται χωρίς να το εκφράζουν και που επιλέγουν τη σιωπή ως μέσο επιβίωσης. Η υπόθεση εξελίσσεται περισσότερο υπόγεια παρά δραματικά, αφήνοντας τον θεατή να συμπληρώσει τα κενά, όπως ακριβώς συμβαίνει και στις πραγματικές οικογενειακές σχέσεις. Η ταινία επιμένει ότι η οικογένεια είναι μια εύθραυστη κατασκευή μνήμης και υποχρέωσης, όπου η αγάπη συνυπάρχει με την αποξένωση και η συνάντηση δεν εγγυάται την κατανόηση.
