Όσοι νομίζουν ότι το πνεύμα της καινοτόμου επιχειρηματικότητας είναι πιο πολύ αναπτυγμένο στον ευρωπαϊκό νότο παρά στον αντίστοιχο Βορρά, καλά θα κάνουν να αναθεωρήσουν θέσεις και απόψεις. Η πραγματικότητα είναι διαφορετική και έως ένα βαθμό δυσάρεστη για τους Νοτιοευρωπαίους. Το καινοτόμο επιχειρηματικό πνεύμα γνωρίζει εντυπωσιακή άνοδο στον ευρωπαϊκό Βορρά και ήδη αποτελεί σοβαρό συγκριτικό του πλεονέκτημα.
Στις 26 Νοεμβρίου 2021, ο Niklas Elert, οικονομολόγος στο Σουηδικό Ερευνητικό Ινστιτούτο Βιομηχανικής Οικονομίας (IFN) παρουσίασε το «The Entrepreneurial Society – A Reform Strategy for the European Union», ένα νέο βιβλίο με συν-συγγραφείς τους Magnus Henrekson και Mark Sanders.
Με αφορμή λοιπόν την παρουσίαση αυτή, ο δρ. Έλερτ, με έμφαση τόνισε το γεγονός ότι οι επιτυχημένες κοινωνίες πρέπει πέρα από τον καινοτόμο προσανατολισμό τους,πρέπει επισης να ανταποκρίνονται στις προσδοκίες των ανθρώπων και να προστατεύουν τον προτιμώμενο τρόπο ζωής. Όχι όμως μένοντας στάσιμες. Πρέπει να εξελιχθούν, να διατηρήσουν αυτό που λειτουργεί και να διορθώσουν ό,τι δεν λειτουργεί. Για να συμβούν αυτές οι βελτιώσεις, πρέπει να υπάρχει ένα άνοιγμα στην αμφισβήτηση των καθιερωμένων δομών και της τρέχουσας σοφίας. Μια επιχειρηματική κοινωνία είναι αυτή που επιτυγχάνει μια ισορροπία μεταξύ της προστασίας των προσδοκιών των ανθρώπων, διατηρώντας παράλληλα το άνοιγμα για διαφωνίες.
Διαφωνίες που εδράζονται βέβαια σε λογικές θέσεις και όχι σε παραλογισμούς και μεταφυσικές προσεγγίσεις που στόχο έχουν να εμποδίσουν την όποια πρόοδο.
Για τους συγγραφείς έτσι, η σημερινή ευρωπαϊκή κοινωνία υστερεί στην καινοτομία και την επιχειρηματικότητα σε σύγκριση με την Ασία και τις ΗΠΑ. Αυτό δημιουργεί φόβο ότι η Ευρώπη βρίσκεται καθ’ οδόν να γίνει περισσότερο «μουσείο» παρά καινοτόμος παίκτης. Σύμφωνα με τον Δρ Έλερτ, πολλές χώρες στην Ευρώπη θα ωφεληθούν από τη βελτίωση των φορολογικών τους συστημάτων και της νομοθεσίας περί δικαιωμάτων ιδιοκτησίας. Τόνισε τις πρόσφατες ανησυχητικές τάσεις θεσμικής οπισθοδρόμησης και υποβάθμισης του κράτους δικαίου σε ολόκληρη την ήπειρο. Κατά συνέπεια, η EE πρέπει να μιλήσει με μία φωνή ενάντια σε αυτά τα ζητήματα. Η πρόσβαση στη χρηματοδότηση είναι από την άποψη αυτή μια σημαντική πρόκληση για την Ευρώπη, όχι τόσο γιατί λείπουν τα κεφάλαια, αλλά γιατί τα τελευταία είναι περισσότερο συνδεδεμένα με το συνταξιοδοτικά ταμεία παρά με επενδύσεις που σε κάποιο βαθμό συνεπάγονται αναλήψεις κινδύνων.
Με άλλα λόγια, η ευρωπαϊκή δημογραφική κάλυψη, σαφώς και έχει παραγωγικές συνέπειες και τις σχετικές επιπτώσεις στην παραγωγή καινοτομίας.
Η επένδυση περισσότερων από τα χρήματα της Ευρώπης σε καινοτόμες ιδέες και επιχειρηματικά κεφάλαια θα παρείχε τα απαραίτητα κίνητρα για τη δημιουργία μιας πιο επιχειρηματικής κουλτούρας, τονίζουν οι συγγραφείς.
Όσο για την επιχειρηματική κουλτούρα, ενώ για παράδειγμα στην Φινλανδία ξεκινά να συζητείται στα νηπιαγωγεία, στον ευρωπαϊκό Νότο ψάχνουμε να βρούμε ακόμα αν το επιχειρείν είναι «καλό ή κακό» πράγμα. Κατά συνέπεια, η κατάσταση αυτή από μόνη της είναι παραγωγός ανισοτήτων, για τις οποίες όμως σπανίως γίνεται λόγος.
Ο Δρ Έλερτ πιστεύει ότι αυτά είναι μερικά από τα μεγαλύτερα εμπόδια στην επιχειρηματικότητα. Εάν κάποιος δεν εμπιστεύεται ότι οι θεμελιώδεις θεσμοί λειτουργούν σωστά ή βλέπει ότι οι δρόμοι προς την ανάπτυξη είναι φραγμένοι, τότε υπάρχει μικρό κίνητρο για να προσπαθήσει να καινοτομήσει. Επίσης, δεν ενθαρρύνει την ανάπτυξη και τις απαραίτητες μεταρρυθμίσεις. Ωστόσο, είναι σημαντικό να ληφθούν υπόψη οι ανισότητες σε όλη την Ευρώπη που δεν επιτρέπουν πάντα την εφαρμογή ενιαίων λύσεων για όλους. Ενώ οι μεσογειακές και ανατολικές χώρες κατατάσσονται μάλλον χαμηλά στην καινοτομία, οι χώρες της Βόρειας και της Δυτικής Ευρώπης εξακολουθούν να βαθμολογούνται αρκετά ψηλά.
Το βιβλίο του Dr Elert προσφέρει μερικές ιδέες για πολιτικές που υποστηρίζουν την επιχειρηματικότητα και εμπνέει τους αναγνώστες να βρουν την καλύτερη λύση. Ωστόσο, προειδοποιεί επίσης ότι τα βιομηχανικά cluster δεν είναι πάντα αποδοτικά, ούτε υπάγονται σε αμετάβλητους κανόνες. Η ανάπτυξη πνεύματος επιχειρηματικής δημιουργίας απαιτεί στήριξη του ανταγωνισμού, ύπαρξη πνεύματος ελευθερίας και κυρίως πλήρη απόρριψη πελατειακών σχέσεων.
