του Παντελή Καψή, δημοσιογράφου
Παγιωμένες καταστάσεις δεκαετιών ανατρέπονται αιφνιδιαστικά χωρίς κανείς να είναι σε θέση να το προβλέψει. Αυτό συμβαίνει σήμερα στον κόσμο με την εκλογή Τραμπ. Ήδη στην περιοχή μας βλέπουμε τα αποτελέσματα με τις νέες συνθήκες που έχουν διαμορφωθεί στη Μέση Ανατολή. Ποιος θα περίμενε λίγους μήνες πριν ότι θα είχαμε ένα ξεδοντιασμένο Ιράν, μια εξουδετερωμένη Χεζμπολά και ένα κυρίαρχο στρατιωτικά Ισραήλ το οποίο ωστόσο, με την εξαίρεση των ΗΠΑ, κινδυνεύει να οδηγηθεί σε διεθνή απομόνωση;
Είναι άραγε ζήτημα χρόνου να δούμε αλλαγές που θα αφορούν άμεσα και την Ελλάδα; Κανείς δεν μπορεί να το προβλέψει. Ήδη ωστόσο έχουμε κάποια σημάδια τα οποία προμηνύουν εξελίξεις. Στη Βουλή ο πρωθυπουργός τοποθετήθηκε θετικά για τη σύγκλιση πενταμερούς διάσκεψης χωρών της Μεσογείου με αντικείμενο ανάμεσα σ άλλα την οριοθέτηση των οικονομικών ζωνών. Δεν είναι σαφή τα κίνητρα, αν αποτελεί μια μείζονα αλλαγή στρατηγικής ή απλώς μια κίνηση που θέλει να δείξει ότι η Ελλάδα έχει την καλή θέληση και να εκθέσει την Τουρκία η οποία θα επιμείνει στη συμμετοχή και των τουρκοκυπρίων. Σε κάθε περίπτωση μπορεί να αποτελέσει την αφορμή για μια σειρά διπλωματικών πρωτοβουλιών με άδηλη κατάληξη. Από την πλευρά του στις πρόσφατες δηλώσεις του ο υπουργός εξωτερικών Χακάν Φιντάν έδειξε ότι η Τουρκία επιθυμεί να προχωρήσει ο διάλογος με την Ελλάδα σε ζητήματα ουσίας. Εξέφρασε μάλιστα την ελπίδα ότι το πρόβλημα στο Αιγαίο και η διένεξη για τα 12 μίλια μπορεί να διευθετηθούν «όσο ο κ. Μητσοτάκης είναι στην εξουσία».
Από μόνες τους οι δηλώσεις αυτές μπορεί να μην είχαν ιδιαίτερη σημασία. Γίνονται ωστόσο μέσα σε ένα εξαιρετικά πιεστικό περιβάλλον. Η ανάγκη στρατιωτικής ενίσχυσης της Ευρώπης έχει φέρει ξανά στο προσκήνιο τις σχέσεις της Ένωσης με την Τουρκία καθώς οι περισσότερες χώρες θεωρούν απαραίτητη τη συμμετοχή της στα σχέδια για την Ευρωπαϊκή άμυνα. Κάτι το οποίο δίνει βέβαια μια καινούργια δυναμική στον ελληνοτουρκικό διάλογο. Η Τουρκία έχει ξανά κίνητρο να τα βρει με την Ελλάδα για να πετύχει με τα λιγότερα δυνατά προβλήματα την προσέγγιση με την Ένωση. Το κάνει ωστόσο, συγκριτικά με το Ελσίνκι, από θέση μεγαλύτερης ισχύος καθώς έχει αναβαθμίσει δραστικά το ρόλο της.
Δύο ακόμα παράγοντες έχουν ενδιαφέρον. Ο πρώτος είναι η πανηγυρική εκλογή του Τουφάν Ερχιουρμάν στα κατεχόμενα και η ήττα του Ερσίν Ταρτάρ ο οποίος ήταν αδιάλλακτα υπέρ της λύσης των δύο κρατών. Μπορούμε λοιπόν να περιμένουμε την επανέναρξη ουσιαστικών διαπραγματεύσεων. Να ελπίσουμε ότι από ελληνικής πλευράς δεν θα έχουμε μια επανάληψη του Κραν Μοντανά.
Ο δεύτερος παράγοντας, ο ελέφαντας στο δωμάτιο αν θέλετε, είναι φυσικά ο πρόεδρος Τραμπ. Είναι πάντα ενδεχόμενο να θελήσει να παρέμβει στην περιοχή καθώς τα ζητήματα ενέργειας, τα οποία συνδέονται άμεσα με τις οικονομικές ζώνες, αποτελούν βασική του προτεραιότητα. Αν κρίνουμε μάλιστα από το πώς αντιλαμβάνεται ως τώρα την άσκηση εξωτερικής πολιτικής θα είναι μια αρκετά άγαρμπη παρέμβαση.
Πόσο έτοιμη είναι η Ελλάδα μπροστά σε αυτά τα δεδομένα; Να αρχίσουμε από τα θετικά. Στη Βουλή τόσο η κυβέρνηση όσο και η αξιωματική αντιπολίτευση απέρριψαν τη λογική της ακινησίας των κ. Καραμανλή και Σαμαρά. Ο κ. Ανδρουλάκης μάλιστα τάχθηκε ρητά υπέρ μιας διαδικασίας τύπου Ελσίνκι με παραπομπή της οριοθέτησης της υφαλοκρηπίδας στη Χάγη. Τα προβλήματα φυσικά αρχίζουν από εκεί και πέρα. Τόσο η κυβέρνηση όσο και η αντιπολίτευση επιμένουν ότι πρόκειται για το μοναδικό θέμα που μπαίνει προς συζήτηση. Πράγματι αν επιλυθεί αυτό όλα τα υπόλοιπα έχουν πολύ μικρότερη αν δεν χάνουν εντελώς τη σημασία τους. Είναι σαφές όμως ότι η υφαλοκρηπίδα συνδέεται άμεσα με τα 12 μίλια. Το 2004 η κυβέρνηση Σημίτη είχε φτάσει πολύ κοντά σε έναν κοινά αποδεκτό συμβιβασμό. Σήμερα αντέχει η κυβέρνηση μια τέτοια διαπραγμάτευση; Τι θα έκανε η αντιπολίτευση; Και το κυριότερο, πώς θα αντιδρούσε η κοινή γνώμη εθισμένη σε αυτό που ο Μητσοτάκης αποκάλεσε πατριωτισμό του καναπέ;
Αυτά ωστόσο θα μας απασχολήσουν , αν ποτέ προχωρήσουν, στο μέλλον. Πιο άμεσο είναι το ζήτημα της συμμετοχής της Τουρκίας στο πρόγραμμα Safe. Η κυβέρνηση έχει θέσει ως προϋπόθεση την άρση του casus belli και, όπως μάθαμε στη Βουλή, των γκρίζων ζωνών. Η αντιπολίτευση πάλι θεωρεί ότι σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να συμμετέχει η Τουρκία στην «ευρωπαϊκή αμυντική αρχιτεκτονική». Το πρόβλημα φυσικά και με τις δύο προσεγγίσεις είναι ότι στην πράξη η Τουρκία συμμετέχει ήδη. Είναι πελάτης, προμηθευτής και μέτοχος πολλών ευρωπαϊκών χωρών και μεγάλων ευρωπαϊκών αμυντικών βιομηχανιών. Πρόκειται για ένα μικρό παράδειγμα πώς μπορεί να σε ξεπεράσουν οι εξελίξεις.
