του Ελισσαίου Βγενόπουλου, σκηνοθέτη-συγγραφέα
Ο Πόλεμος, το πένθος και η εξουσία διαβρώνουν τις κοινότητες και μετατρέπουν την επιβίωση σε άλλοθι, τον μύθο σε εργαλείο βίας και έναν κόσμο που καίγεται τον οδηγούν σε ηθική κατάπτωση.
Avatar: Φωτιά και Στάχτη (Avatar: Fire and Ash), Η τρίτη ταινία της σειράς επιστρέφει στην Πανδώρα όχι ως τόπο θαυμασμού, αλλά ως πεδίο σύγκρουσης και αντοχής. Η ιστορία ξεκινά αμέσως μετά τα τραυματικά γεγονότα του «The Way of the Wate». Ο πόλεμος μεταξύ ανθρώπων και Νάβι όχι μόνο δεν έχει λήξει, αλλά έχει σκληρύνει. Ένα χρόνο μετά την εγκατάστασή τους στη φυλή Μετκαγίνα, η απώλεια του γιου τους Νετέγιαμ βαραίνει τον Τζέικ Σάλι και τη Νεϊτίρι σαν μόνιμη σκιά, δεν λειτουργεί απλώς ως προσωπικό πένθος, αλλά ως καταλύτης που μεταμορφώνει τις επιλογές τους.
Στο Φωτιά και Στάχτη, η απειλή δεν προέρχεται αποκλειστικά από τον εξωτερικό εισβολέα. Για πρώτη φορά, ο κίνδυνος έρχεται και από μέσα. Ο Τζέιμς Κάμερον εισάγει μια νέα φυλή Νάβι, επιβεβαιωμένα πιο επιθετική και εχθρική, με ηγέτιδα τη Βαράνγκ. Πρόκειται για μια φιγούρα που ενσαρκώνει μια σκοτεινότερη όψη της Πανδώρας, όχι τη φύση ως αρμονία, αλλά ως φωτιά, στάχτη και τιμωρία. Η σύγκρουση δεν είναι απλώς φυλετική, είναι ιδεολογική. Διαφορετικές αντιλήψεις για το τι σημαίνει επιβίωση, εξουσία και θυσία συγκρούονται ανοιχτά.
Ο Τζέικ Σάλι βρίσκεται πλέον σε μια κρίσιμη καμπή. Δεν είναι πια ο άνθρωπος που έμαθε να γίνεται Νάβι, αλλά ο πατέρας που καλείται να κρατήσει ενωμένη μια οικογένεια διαλυμένη από τον πόλεμο και την απώλεια. Η ηγεσία του αμφισβητείται όχι μόνο από τους εχθρούς, αλλά και από την ίδια τη συνθήκη της σύγκρουσης, πόση βία μπορεί να αντέξει ένας κόσμος που χτίστηκε πάνω στην εύθραυστη ισορροπία;
Η Νεϊτίρι, από την άλλη, βιώνει το πένθος πιο ωμά. Η απώλεια του παιδιού της δεν λειτουργεί ως στοιχείο συμφιλίωσης, αλλά ως πυρίτιδα. Η σχέση της με την έννοια της εκδίκησης, της δικαιοσύνης και της παράδοσης βαθαίνει, θέτοντας ερωτήματα για το αν η Πανδώρα μπορεί να παραμείνει ηθικά «αγνή» όταν απειλείται με αφανισμό.
Η νέα φυλή Νάβι και η Βαράνγκ δεν παρουσιάζονται απλώς ως κακοί. Αυτό μετατρέπει την υπόθεση από μια απλή αντιπαράθεση καλού-κακού σε ένα δράμα σύγκρουσης αξιών. Η Πανδώρα δεν είναι πια ενιαία, είναι κατακερματισμένη, όπως και οι άνθρωποι που τη διεκδικούν.
Καθώς η οικογένεια Σάλι προσπαθεί να επιβιώσει μέσα σε αυτό το ηθικά γκρίζο τοπίο, το διακύβευμα γίνεται καθολικό, όχι μόνο ποιος θα νικήσει, αλλά τι θα απομείνει μετά. Η φωτιά αφήνει στάχτη. Στο Avatar: Φωτιά και Στάχτη, ο Τζέιμς Κάμερον μετατοπίζει με σαφήνεια την κινηματογραφική του ματιά. Η Πανδώρα δεν κινηματογραφείται πια ως καρτ-ποστάλ ενός χαμένου παραδείσου, αλλά ως χώρος φθοράς, έντασης και ηθικής ασάφειας. Η κάμερα δεν χαϊδεύει το τοπίο, το παρακολουθεί να τραυματίζεται. Το χρώμα σκοτεινιάζει, τα στοιχεία της φύσης γίνονται απειλητικά και η αίσθηση του θαύματος υποχωρεί μπροστά στη δραματουργική ανάγκη της σύγκρουσης.
Όμως παρά τη σκηνοθετική αρτιότητα, στο Φωτιά και Στάχτη η σύγκρουση των φυλών Νάβι, αν και θεματικά ενδιαφέρουσα, κινδυνεύει να απλουστευτεί σε σχηματική αντιπαράθεση. Τέλος, η τεχνική υπεροχή, όσο εντυπωσιακή κι αν είναι, συχνά επισκιάζει τη λεπτή, ανθρώπινη αφήγηση που θα μπορούσε να δώσει μεγαλύτερο συναισθηματικό βάθος. Για τρίτη φορά επιστρέφει στο ίδιο αφηγηματικό καλούπι, μόνο που τώρα η εικόνα διογκώνεται, θορυβεί και απαιτεί θαυμασμό. Κι όσο το θέαμα υψώνεται σαν πυροτέχνημα, τόσο οι χαρακτήρες ξεφτίζουν, η πλοκή απλουστεύεται επικίνδυνα και η οικολογική αλληγορία γλιστρά σε εύκολη συγκίνηση και ρηχό μελό.
Η ταινία δεν υπόσχεται λύτρωση. Προσπαθεί να μας χορτάσει με σύγκρουση, απώλεια και τη σκληρή ωρίμανση ενός κόσμου που αναγκάζεται να κοιτάξει τον εαυτό του χωρίς φίλτρα. Το φιλμ μας ξεκαθαρίζει, με λίγο απλοϊκό τρόπο είναι αλήθεια, ότι η επιβίωση δεν είναι απλώς φυσική διαδικασία, γίνεται ηθικό, κοινωνικό και υπαρξιακό στοίχημα, όπου επιλογές, θυσίες και συνέπειες καθορίζουν την ουσία της ύπαρξης.
