Του Θέμη Μπάκα*
Δεν είναι λίγες οι φορές που στον δημόσιο λόγο πολιτικά πρόσωπα διαπιστώνουν – σχεδόν με απορία ή παράπονο – ότι «οι νέοι δεν ασχολούνται με την πολιτική», ότι «δεν υπάρχει νέο πολιτικό προσωπικό», ότι «λείπει η ανανέωση». Όμως, το ερώτημα παραμένει επίμονο και αναπάντητο: έχει αναρωτηθεί πραγματικά κανείς γιατί συμβαίνει αυτό; Ή μήπως είναι πιο εύκολο να διαπιστώνεις ένα πρόβλημα παρά να αναλαμβάνεις την ευθύνη για τη δημιουργία του;
Η πολιτική απομάκρυνση των νέων δεν προκύπτει τυχαία. Δημιουργείται όταν οι νέοι βλέπουν ότι δεν υπάρχει χώρος, ότι δεν υπάρχει πρόσβαση, ότι οι πόρτες παραμένουν κλειστές – εκτός αν ανήκεις στον «σωστό» κύκλο. Άραγε, έχουν αναρωτηθεί όσοι μιλούν για ανανέωση αν οι ίδιοι αφήνουν περιθώριο να υπάρξει; Αν δημιουργούν πραγματικές ευκαιρίες για νέους ανθρώπους με γνώση, εμπειρία, κοινωνική διαδρομή και επαγγελματικά ένσημα; Ή μήπως, στην πράξη, δεν θέλουν αυτή την ανανέωση;
Ας κοιτάξουμε γύρω μας με ειλικρίνεια. Τί βλέπουμε σε κάθε εκλογική αναμέτρηση; Τα ίδια και τα ίδια πρόσωπα. Τα ίδια και τα ίδια ονόματα. Ονόματα που μεταφέρονται από τον γονιό στο παιδί, από γενιά σε γενιά, σαν πολιτική κληρονομιά. Πρόσωπα που επανεμφανίζονται διαρκώς, κάθε φορά σε διαφορετικό ρόλο, σε διαφορετική λίστα, σε διαφορετική εκλογική αναμέτρηση – για διαφορετική καρέκλα.
Αν δούμε πιο προσεκτικά ποιοι αναδεικνύονται συστηματικά, η εικόνα γίνεται ακόμη πιο καθαρή: πρόσωπα του εκάστοτε κομματικού μηχανισμού. Πρόσωπα του κλειστού κύκλου. Άνθρωποι που βρίσκονται χρόνια «εντός», που εναλλάσσουν θέσεις, αξιώματα και ρόλους, χωρίς ουσιαστική ανανέωση ιδεών, αντιλήψεων και προσώπων. Η πολιτική αναπαράγεται μέσα από μια στενή δεξαμενή, αποκλείοντας όλους όσοι δεν ανήκουν στον μηχανισμό, όσο καταρτισμένοι ή κοινωνικά ενεργοί κι αν είναι.
Αυτό δεν λέγεται ανανέωση. Αυτό λέγεται «Μουσικές Καρέκλες»: μια διαρκής εσωτερική ανακύκλωση, κατά την οποία η αγωνία δεν είναι ποιος μπορεί να προσφέρει, αλλά ποιος θα προλάβει να καθίσει πρώτος όταν σταματήσει η μουσική.
Και ύστερα, αναρωτιόμαστε γιατί οι νέοι απαξιώνουν την πολιτική. Γιατί απομακρύνονται. Γιατί επιλέγουν την αποχή. Όταν το πολιτικό σύστημα μοιάζει κλειστό, ανακυκλούμενο και προβλέψιμο, δεν εμπνέει συμμετοχή – γεννά δυσπιστία.
Κι όμως, νέο πολιτικό προσωπικό υπάρχει. Και δεν είναι ούτε άπειρο ούτε αδιάφορο. Υπάρχουν νέοι άνθρωποι με σπουδές, επαγγελματική εμπειρία, γνώση της αγοράς, της κοινωνίας και της εργασίας. Άνθρωποι που γνωρίζουν τι σημαίνει αβεβαιότητα, χαμηλοί μισθοί, στεγαστικό αδιέξοδο. Άνθρωποι που δεν ζητούν χάρες, αλλά ισότιμη ευκαιρία. Άνθρωποι που δεν ζητούν «προστασία», αλλά αξιοκρατία.
Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν υπάρχει νέο πολιτικό προσωπικό. Το ερώτημα είναι αν τα κόμματα θέλουν πραγματικά να το εντάξουν στη δύναμη τους. Αν οι μηχανισμοί γύρω από τις ηγεσίες είναι διατεθειμένοι να βγουν από τη ζώνη ασφαλείας τους. Γιατί σήμερα, σε μεγάλο βαθμό, οι αποφάσεις λαμβάνονται μέσα σε κλειστούς κύκλους, με κριτήριο τη διατήρηση ισορροπιών και όχι την ανανέωση ιδεών και προσώπων.
Η ανανέωση δεν είναι λέξη. Είναι πράξη. Και δεν αρκεί να τη λες – πρέπει να τη κάνεις. Ανανέωση δεν σημαίνει απλή μετακίνηση ρόλων, ούτε αλλαγή σειράς στα ίδια πρόσωπα – ακόμη και αν είναι νέα ηλικιακά. Σημαίνει αλλαγή λογικής. Σημαίνει τέλος στη νοοτροπία της καρέκλας, της επετηρίδας, της πολιτικής ιδιοκτησίας και της οικογενειοκρατίας – τέλος στη λογική ότι το αξίωμα κληρονομείται, ότι το όνομα του προγόνου αρκεί για να ανοίγει πόρτες και να εξασφαλίζει θέσεις.
Για να υπάρξει πραγματική ανανέωση πρέπει, πρώτα απ’ όλα, να τη θέλουν τα ίδια τα κόμματα. Αν θέλουν να επιβιώσουν κοινωνικά και πολιτικά. Διαφορετικά, η απόσταση από τους νέους θα μεγαλώνει, η αποχή θα ενισχύεται και τα μηνύματα της κοινωνίας – και των δημοσκοπήσεων – θα γίνονται όλο και πιο ηχηρά.
Γιατί μια κοινωνία χωρίς νέες φωνές στην πολιτική δεν έχει μέλλον. Και μια πολιτική που φοβάται το καινούργιο, πολύ σύντομα θα βρεθεί αντιμέτωπη με την ίδια της την απαξίωση.
*Ο Θέμης Μπάκας είναι πολιτευτής Αχαΐας.
