Ένα ιδιαίτερα ασυνήθιστο προϊστορικό ζώο, με στριμμένη γνάθο και δόντια που ήταν στραμμένα προς τα πλάγια, αποκάλυψαν παλαιοντολόγοι, σύμφωνα με νέα επιστημονική μελέτη. Το υδρόβιο αυτό πλάσμα θεωρείται ότι αποτελούσε ήδη «ζωντανό απολίθωμα» την εποχή που ζούσε, πριν από περίπου 275 εκατομμύρια χρόνια.
Το είδος ονομάστηκε Tanyka amnicola και ανήκει στους αρχαϊκούς τετράποδους οργανισμούς, μια μεγάλη ομάδα σπονδυλωτών με τέσσερα άκρα που σήμερα περιλαμβάνει τα ερπετά, τα πτηνά, τα θηλαστικά και τα αμφίβια. Η περιγραφή του νέου είδους δημοσιεύθηκε στις 4 Μαρτίου στο επιστημονικό περιοδικό Proceedings of the Royal Society B.
Παρότι το ζώο έζησε πριν από την εμφάνιση των δεινοσαύρων, θεωρείται ότι ήδη τότε αποτελούσε εξελικτικό «κατάλοιπο». Κατά την περίοδο του Πέρμιου, όταν ζούσε το Tanyka amnicola, πολλές από τις πρώιμες εξελικτικές γραμμές των τετραπόδων είχαν ήδη εξαφανιστεί. Ωστόσο, η συγκεκριμένη εξελικτική γραμμή φαίνεται πως συνέχισε να επιβιώνει, σε μια εποχή που τα τετράποδα διαφοροποιούνταν και εξελίσσονταν σε νέες μορφές.
Ο επικεφαλής της μελέτης, Jason Pardo, ερευνητής στο Field Museum του Σικάγου, εξήγησε ότι το ζώο προέρχεται από μια πολύ αρχαία εξελικτική γραμμή που μέχρι σήμερα δεν ήταν γνωστό ότι είχε επιβιώσει τόσο αργά στον γεωλογικό χρόνο. Όπως σημείωσε, το Tanyka μπορεί να θεωρηθεί παρόμοιο με σύγχρονα ζώα που χαρακτηρίζονται «ζωντανά απολιθώματα», όπως ο πλατύπους, επειδή ανήκε σε μια παλαιότερη εξελικτική ομάδα που συνέχιζε να υπάρχει ενώ είχαν ήδη εμφανιστεί πιο σύγχρονα τετράποδα.
Οι επιστήμονες εντόπισαν το νέο είδος με βάση εννέα απολιθωμένα οστά κάτω γνάθου, μήκους περίπου 15 εκατοστών το καθένα. Τα απολιθώματα βρέθηκαν σε αποξηραμένη κοίτη ποταμού στη βορειοανατολική Βραζιλία.
Παρότι τα χαρακτηριστικά της κάτω γνάθου ήταν αρκετά για να αναγνωριστεί ένα νέο είδος, η απουσία άλλων απολιθωμένων τμημάτων του σκελετού σημαίνει ότι πολλά στοιχεία για το ζώο παραμένουν άγνωστα.
Με βάση όμως τα συγγενικά είδη, οι ερευνητές εκτιμούν ότι το Tanyka amnicola πιθανότατα έμοιαζε με σαλαμάνδρα με ελαφρώς πιο μακρύ ρύγχος και μπορούσε να φτάσει περίπου τα 90 εκατοστά σε μήκος. Τα γεωλογικά στρώματα στα οποία βρέθηκαν τα απολιθώματα δείχνουν ότι ζούσε σε λίμνες και είχε πιθανότατα υδρόβιο τρόπο ζωής.
Η ανάλυση των απολιθωμένων γνάθων αποκάλυψε ένα από τα πιο εντυπωσιακά χαρακτηριστικά του ζώου: η κάτω γνάθος ήταν στριμμένη, με αποτέλεσμα τα δόντια να κατευθύνονται προς τα πλάγια αντί προς τα πάνω, όπως συμβαίνει σχεδόν σε όλα τα άλλα τετράποδα.
Οι ερευνητές αρχικά θεώρησαν ότι η περίεργη αυτή μορφή μπορεί να οφειλόταν σε παραμόρφωση των απολιθωμάτων. Ωστόσο, και τα εννέα δείγματα εμφάνιζαν το ίδιο χαρακτηριστικό, γεγονός που επιβεβαίωσε ότι η στριμμένη γνάθος αποτελούσε φυσικό μορφολογικό γνώρισμα του ζώου.
Επιπλέον, η εσωτερική επιφάνεια της κάτω γνάθου – εκείνη που σε ανθρώπους βρίσκεται προς τη γλώσσα – ήταν στραμμένη προς τα πάνω και καλυμμένη με μικροσκοπικές οδοντοειδείς δομές που ονομάζονται denticles. Οι δομές αυτές σχημάτιζαν μια επιφάνεια που πιθανότατα λειτουργούσε σαν επιφάνεια άλεσης τροφής.
Τα χαρακτηριστικά αυτά υποδηλώνουν ότι το Tanyka amnicola πιθανότατα είχε έναν ιδιαίτερο τρόπο διατροφής. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι τρεφόταν με μικρά ασπόνδυλα ή ενδεχομένως και με φυτικό υλικό.
Αυτό θα ήταν ασυνήθιστο για τα αρχαία τετράποδα της ίδιας εξελικτικής ομάδας, τα οποία θεωρείται ότι ήταν κυρίως σαρκοφάγα.
Την εποχή που ζούσε το ζώο, η σημερινή Βραζιλία αποτελούσε τμήμα της υπερηπείρου Γκοντβάνα. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι η ανακάλυψη προσφέρει νέα στοιχεία για τα οικοσυστήματα και τις τροφικές αλυσίδες που υπήρχαν εκείνη την περίοδο.
Όπως σημειώνουν οι ερευνητές, το Tanyka amnicola συμβάλλει στην κατανόηση του τρόπου με τον οποίο λειτουργούσαν οι προϊστορικές οικολογικές κοινότητες, αποκαλύπτοντας περισσότερα για το ποια είδη ζούσαν σε αυτά τα περιβάλλοντα και πώς αλληλεπιδρούσαν μεταξύ τους.
