Αναγκαιότητα η συνεργασία Ελλάδας και Ομογένειας, λέει η πρόεδρος των Ελλήνων Εκπαιδευτικών Αμερικής

Η ιστορία της ελληνικής ομογένειας στις Ηνωμένες Πολιτείες είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τρεις θεμελιώδεις πυλώνες: την παιδεία, την Εκκλησία και τη συλλογική κοινωνική δράση. Πάνω σε αυτούς τους άξονες οικοδομήθηκε, διατηρήθηκε και εξελίχθηκε η ταυτότητα του ελληνισμού της διασποράς, μέσα σε ένα πολυπολιτισμικό περιβάλλον, που άλλοτε ευνόησε και άλλοτε δοκίμασε τη διατήρηση της γλώσσας, της μνήμης και της πολιτισμικής συνέχειας.

Σήμερα, σε μια εποχή ραγδαίων τεχνολογικών, κοινωνικών και γεωπολιτικών μετασχηματισμών, οι ίδιες αυτές σταθερές καλούνται να επαναπροσδιορίσουν τον ρόλο τους. Η ελληνόγλωσση εκπαίδευση, η σχέση των νέων γενεών με την πολιτισμική τους καταγωγή και ο ρόλος της «μητέρας- πατρίδας» στο μέλλον του ελληνισμού της Αμερικής βρίσκονται στο επίκεντρο ενός διαρκούς διαλόγου.

Μία από τις πλέον έγκυρες φωνές σε αυτόν τον διάλογο είναι η Πρόεδρος της Ομοσπονδίας Ελλήνων Εκπαιδευτικών Αμερικής, Στέλλα Κοκόλη, εκπαιδευτικός με σχεδόν έξι δεκαετίες ζωής και δράσης στις ΗΠΑ. Η προσωπική της διαδρομή, στενά συνδεδεμένη με την πορεία της Ομογένειας, λειτουργεί ως ζωντανό παράδειγμα των μεταβάσεων, των επιτευγμάτων αλλά και των προκλήσεων, που αντιμετωπίζει ο Ελληνισμός της διασποράς.

Η ίδια περιγράφει την προσωπική της διαδρομή αλλά και τις προοπτικές της Ομογένειας στο protothema.gr.

Μια ζωή ανάμεσα σε Ελλάδα και Αμερική

Η Στέλλα Κοκόλη μετανάστευσε στις Ηνωμένες Πολιτείες στα τέλη του 1966, σε νεαρή ηλικία, έχοντας ολοκληρώσει τις σπουδές της στην Ελλάδα. Όπως πολλοί Έλληνες της γενιάς της, έφτασε στην Αμερική με στόχο την επιστροφή στην πατρίδα. Ωστόσο, η επαγγελματική αποκατάσταση, η οικογενειακή ζωή και η βαθμιαία ένταξη στην αμερικανική κοινωνία μετέτρεψαν τη μετανάστευση σε μόνιμη εγκατάσταση.

Παρά τα σχεδόν 59 χρόνια ζωής στις ΗΠΑ, η σχέση της με την Ελλάδα παραμένει βιωματική και ενεργή. Η ίδια περιγράφει κάθε επιστροφή στη χώρα ως «πηγή ζωής και ανανέωσης», υπογραμμίζοντας ότι η Ελλάδα δεν έπαψε ποτέ να αποτελεί σημείο εσωτερικής αναφοράς. Από τα παιδικά της χρόνια στην Άνδρο έως τη μακρόχρονη παρουσία της στην Αμερική, παρομοιάζει τη ζωή με ένα βιβλίο, στο οποίο καθημερινά προστίθενται νέες σελίδες και κεφάλαια.

Εκπαίδευση, κοινότητα και πολιτική δράση

Η δράση της Στέλλας Κοκόλη εκτείνεται σε τρεις βασικούς τομείς: την εκπαίδευση, την κοινωνική προσφορά και τη συμμετοχή στα κοινά. Δίδαξε αρχικά σε κοινοτικά ελληνικά σχολεία και στη συνέχεια σε αμερικανικά δημόσια σχολεία με ελληνικό πρόγραμμα μαθημάτων, ενώ παράλληλα συνέχισε τις μεταπτυχιακές της σπουδές. Στη μακρόχρονη αυτή πορεία είχε σταθερό συνοδοιπόρο τον Αρχιεπίσκοπο Ιάκωβο, έναν από τους σημαντικότερους πνευματικούς και εθνικούς ηγέτες του ελληνισμού της Αμερικής.

Υπήρξε σύζυγος του διακεκριμένου ιατρού και φιλάνθρωπου Παναγή Κοκόλη, με τον οποίο μοιράστηκε όχι μόνο την προσωπική της ζωή αλλά και την κοινή διάθεση προσφοράς προς την ομογένεια. Η έντονη κοινωνική της δραστηριότητα την οδήγησε και στην πολιτική ενεργοποίηση, με χαρακτηριστικό παράδειγμα την ένθερμη υποστήριξή της στην υποψηφιότητα του Μάικλ (Μιχάλη) Δουκάκη για την προεδρία των Ηνωμένων Πολιτειών – μια περίοδο που συσπείρωσε σε πρωτοφανή βαθμό την ελληνική διασπορά.

Οι φάσεις της ελληνικής ομογένειας στις ΗΠΑ

Σύμφωνα με τη Στέλλα Κοκόλη, η ιστορία της ελληνικής ομογένειας στην Αμερική μπορεί να διακριθεί σε τρεις βασικές περιόδους. Η πρώτη αφορά τους μετανάστες των δεκαετιών του 1960 και του 1970, οι οποίοι μετέβησαν στις ΗΠΑ κυρίως για εργασία, συχνά με στόχο την επιστροφή. Τα παιδιά αυτών των οικογενειών μεγάλωσαν με την ελληνική γλώσσα ως μητρική, διατήρησαν ισχυρούς δεσμούς με την Εκκλησία και την παράδοση και σήμερα κατέχουν σημαντικές θέσεις στην πολιτική, την επιστήμη, τον στρατό και τα πανεπιστήμια.

Η δεύτερη περίοδος συνδέεται με τη μετανάστευση κατά τη διάρκεια της δικτατορίας. Οι οικογένειες αυτές εγκαταστάθηκαν μόνιμα, ανέπτυξαν επιχειρηματική δραστηριότητα και γνώρισαν κοινωνική και οικονομική άνοδο, ιδιαίτερα στις δεκαετίες του 1980 και του 1990. Πρόκειται για την εποχή της ακμής της ελληνόγλωσσης εκπαίδευσης και της έντονης κοινοτικής ζωής.

Η τρίτη περίοδος, μετά το 2000, χαρακτηρίζεται από μείωση των μεταναστευτικών ροών από την Ελλάδα και από βαθύτερη ενσωμάτωση των νέων γενεών στην αμερικανική κοινωνία. Οι μικτοί γάμοι αυξάνονται και η χρήση της ελληνικής γλώσσας περιορίζεται, με εξαίρεση περιοχές όπως η Αστόρια, το Σικάγο και η Βοστώνη.

Η ελληνόγλωσση εκπαίδευση στην Αμερική σήμερα – Δομές και πραγματικότητα

Αν και δεν υπάρχουν ακριβή στατιστικά στοιχεία αναφορικά με τον αριθμό των ομογενών μαθητών και μαθητριών, η εικόνα της εκπαιδευτικής υποδομής προσφέρει μια σαφή ένδειξη: περίπου 300 απογευματινά σχολεία λειτουργούν σήμερα σε ολόκληρη την Αμερική υπό την αιγίδα των ελληνικών κοινοτήτων και της Αρχιεπισκοπής, είτε ως Σαββατιάτικα, είτε ως καθημερινά σχολεία, κυρίως σε μεγάλες πόλεις όπως η Νέα Υόρκη, το Σικάγο και η Βοστώνη. Σε αυτά φοιτούν παιδιά ελληνικής καταγωγής, αλλά και παιδιά από μικτούς γάμους. Παράλληλα, λειτουργούν ημερήσια δημοτικά σχολεία που υπάγονται στην Αρχιεπισκοπή: επτά στη Νέα Υόρκη, δύο στο Σικάγο, ένα στη Βοστώνη και ένα στο Τέξας.

Ιδιαίτερη σημασία έχουν και τα λεγόμενα charter schools, σχολεία ελληνικού γλωσσικού και πολιτιστικού ενδιαφέροντος που χρηματοδοτούνται από τις πολιτείες. Πρόκειται για σχολεία με ειδικό κανονισμό λειτουργίας, τα οποία δέχονται μαθητές όλων των εθνικοτήτων και ενσωματώνουν τη διδασκαλία της ελληνικής γλώσσας στο καθημερινό πρόγραμμα, γεγονός που λειτουργεί, σύμφωνα με την κυρία Κοκόλη, ως «επένδυση μακράς πνοής για τη διεθνή εικόνα της Ελλάδας». Η σημασία αυτών των σχολείων υπερβαίνει τη γλωσσική εκμάθηση. Όπως επισημαίνει η κυρία Κοκόλη, «τα παιδιά αυτά έρχονται σε επαφή με έναν πολιτισμό παγκόσμιας ακτινοβολίας, γεγονός που μπορεί να επηρεάσει μελλοντικά τη στάση τους απέναντι στην Ελλάδα, είτε ως πολιτικοί, είτε ως επιστήμονες, είτε ως επαγγελματίες».

Ωστόσο, με το πέρασμα του χρόνου, πολλά ελληνικά σχολεία βρέθηκαν αντιμέτωπα με σοβαρά οικονομικά προβλήματα. «Με πονούσε η ψυχή μου όταν έβλεπα να κλείνουν τα ιστορικά μας σχολεία στη Νέα Υόρκη», σημειώνει, τονίζοντας ότι οι Έλληνες εκπαιδευτικοί της ομογένειας, παρά τις θυσίες τους, δεν έτυχαν της αναγνώρισης που τους αναλογεί.

Η διεθνοποίηση των ελληνικών πανεπιστημίων και το ‘Study in Greece’

Σημαντική εξέλιξη των τελευταίων ετών αποτελεί η πρωτοβουλία του εθνικού φορέα για τη διεθνοποίηση των δημοσίων πανεπιστημίων, Study in Greece, που στοχεύει στην προσέλκυση φοιτητών από το εξωτερικό σε ελληνικά πανεπιστήμια, τόσο σε ελληνόγλωσσα όσο και σε αγγλόφωνα προγράμματα. Η πιλοτική εφαρμογή αγγλόφωνου προγράμματος Ιατρικής στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, πριν μερικά χρόνια, ανέδειξε τη δυναμική αυτής της στρατηγικής, ιδιαίτερα για τα παιδιά της ομογένειας, «πολλά από τα οποία μέχρι πρότινος μπορεί να κατευθύνονταν σε πανεπιστήμια του εξωτερικού, όπως στη Γουαδαλαχάρα ή στην Καραϊβική».

Αξίζει να αναφερθεί, ότι κατά την πρόσφατη επίσκεψη των εκπροσώπων της Study in Greece στις ΗΠΑ, προκειμένου να παρουσιαστούν οι προοπτικές στην ελληνική τριτοβάθμια εκπαίδευση, «εντυπωσιακή ήταν η ανταπόκριση ακόμη και μη ελληνόπουλων μαθητών, οι οποίοι εξέφρασαν έντονο ενδιαφέρον για πλήρεις σπουδές στην Ελλάδα στην αγγλική γλώσσα». Το γεγονός αυτό, σύμφωνα με την ίδια, αποδεικνύει ότι η Ελλάδα μπορεί να αποτελέσει διεθνή εκπαιδευτικό προορισμό, εφόσον υπάρξει σωστή ενημέρωση και στρατηγική προβολή.

Εκκλησία, ταυτότητα και αξίες

Παρά τις αλλαγές στην κοινωνική πραγματικότητα, ένας θεσμός παραμένει σταθερός: η Εκκλησία. Για τη Στέλλα Κοκόλη, «η εκκλησία αποτελεί τον βασικό συνεκτικό κρίκο της ομογένειας, την “ομπρέλα” που διατηρεί ζωντανή την ταυτότητα. Στην Αμερική, οι ιερείς είναι μορφωμένοι, κοινωνικά παρόντες και προσιτοί στη νεολαία, λειτουργώντας ως γέφυρα μεταξύ πίστης, πολιτισμού και σύγχρονης ζωής», τονίζει η ίδια ενώ θεωρεί ότι «ακόμη και στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, η Εκκλησία μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο, όχι ως ένας αναχρονιστικός θεσμός, αλλά ως πνευματικός οδηγός σε έναν κόσμο που αλλάζει με ταχύτητα».

Η ’ταυτότητα’ του σημερινού ελληνόπουλου της Ομογένειας – Πώς διαγράφεται το μέλλον του Ελληνισμού της Αμερικής

Το σημερινό ελληνόπουλο της Ομογένειας παρουσιάζει μεγάλες διαφοροποιήσεις, ανάλογα πάντα με την πολιτεία, όπου διαμένει καθώς και την οικογενειακή του καταγωγή. Ενώ σε ορισμένες περιοχές, όπως στην Αστόρια της Νέας Υόρκης, μιλά άπταιστα ελληνικά, σε άλλες μπορεί να περιορίζεται σε βασικές φράσεις. Ωστόσο, σε αντίθεση με το παρελθόν – κυρίως τα πρώτα χρόνια των μεταναστευτικών ροών από την Ελλάδα προς τις ΗΠΑ – τα παιδιά αυτά, ακόμη κι αν δεν μιλούν άπταιστα ελληνικά, αισθάνονται υπερήφανα για την καταγωγή τους.

Η προσέγγιση, που προτείνει η εκπαιδευτικός για την επανασύνδεση των νέων με τον ελληνισμό δεν είναι διδακτική, αλλά βιωματική: μέσα από τη μουσική, τον χορό, τον κινηματογράφο, τον τουρισμό και τις προσωπικές ιστορίες των προγόνων.

Αναφορικά με το μέλλον του ελληνισμού της Αμερικής, η ίδια επισημαίνει ότι εξαρτάται από την προσαρμογή στις σύγχρονες ανάγκες και από τη στρατηγική συνεργασία Ελλάδας και Διασποράς. Η Ελλάδα καλείται να αγκαλιάσει ουσιαστικά την Ομογένεια, όχι μόνο πολιτισμικά, αλλά και στρατηγικά, αναγνωρίζοντας τη συμβολή της σε πολιτικό, οικονομικό και εθνικό επίπεδο. Η ενίσχυση της ελληνόγλωσσης εκπαίδευσης, η αποστολή εκπαιδευτικών ειδικοτήτων όπως μουσικής και γυμναστικής, η προβολή της χώρας και των διαχρονικών αξιών του Ελληνισμού καθώς και η αξιοποίηση του δυναμικού της Διασποράς, μπορούν να λειτουργήσουν ως αντίβαρο στη δημογραφική συρρίκνωση της Ελλάδας. Σε έναν κόσμο που «έχει γίνει ένα», όπως σημειώνει η Στέλλα Κοκόλη, «η συνεργασία Ελλάδας και Ομογένειας δεν αποτελεί απλώς επιλογή, αλλά αναγκαιότητα».