Δεκάδες πρώην εργαζόμενοι του διάσημου εστιατορίου Noma στην Κοπεγχάγη καταγγέλλουν σοβαρές περιπτώσεις σωματικής βίας, ψυχολογικής κακοποίησης και εκφοβισμού υπό την ηγεσία του σεφ Ρενέ Ρετζέπι, αναδεικνύοντας ένα περιβάλλον έντασης και φόβου κατά την περίοδο 2009-2017. Οι μαρτυρίες, που παρουσιάστηκαν σε εκτενές ρεπορτάζ των New York Times, ξεκίνησαν μετά από ανάρτηση του πρώην υπαλλήλου Τζέισον Ιγκνάσιο Γουάιτ τον προηγούμενο μήνα, η οποία ακολούθησε από εκτενή έρευνα του αμερικανικού μέσου.
Ένα περιστατικό που περιγράφεται συνέβη τον Φεβρουάριο του 2014, όταν, εν μέσω πολυάσχολου δείπνου, ο σεφ Ρετζέπι φέρεται να υποχρέωσε όλο το προσωπικό της κουζίνας του διάσημου εστιατορίου στην Κοπεγχάγη να τον ακολουθήσει έξω στο κρύο, τιμωρώντας δημόσια έναν νεαρό sous-chef για μια μουσική επιλογή που δεν ενέκρινε.
Οι εργαζόμενοι, πολλοί εκ των οποίων ασκούμενοι χωρίς αμοιβή που εργάζονταν έως 16 ώρες την ημέρα, σχημάτισαν κύκλο γύρω από το περιστατικό και παρέμειναν σιωπηλοί μπροστά στη δημόσια ταπείνωση.
Πολλοί πρώην υπάλληλοι αναφέρουν ότι τέτοια περιστατικά ήταν σύνηθες φαινόμενο, περιγράφοντας ένα περιβάλλον συνεχούς πίεσης, δημόσιας γελοιοποίησης, προσβολών για το σώμα και απειλών που στόχευαν στην επαγγελματική τους εξέλιξη. Όπως δήλωσε η Αλέσια, σήμερα σεφ στο Λονδίνο, «Το να πηγαίνεις στη δουλειά έμοιαζε με το να πηγαίνεις σε πόλεμο».
Η φήμη και η παγκόσμια επιρροή του Noma
Από το 2004, ο Ρενέ Ρετζέπι θεωρείται πρωτοπόρος της υψηλής γαστρονομίας, προωθώντας βιώσιμες πρακτικές και δημιουργώντας πιάτα με έντονη αισθητική. Το Noma απέσπασε τρία αστέρια Michelin και πέντε φορές την πρώτη θέση στη λίστα των 50 καλύτερων εστιατορίων του κόσμου. Ο σεφ τιμήθηκε ακόμη με τίτλο ιππότη από τη βασίλισσα της Δανίας και χαρακτηρίστηκε από τον Άντονι Μπουρντέν ως «ο πιο επιδραστικός και προκλητικός σεφ στον κόσμο».
Το 2023, ο Ρετζέπι ανακοίνωσε το κλείσιμο του Noma ως εστιατόριο για να επικεντρωθεί σε pop-up projects, συνεργασίες βιοτεχνολογίας και διεθνή events που προσελκύουν εύπορους επισκέπτες.
Νέες καταγγελίες και δημόσια συζήτηση
Με αφορμή το επικείμενο pop-up του Noma στο Λος Άντζελες, πολλοί πρώην εργαζόμενοι άρχισαν να δημοσιοποιούν εμπειρίες κακοποίησης, με τις αναρτήσεις να έχουν προβληθεί πάνω από 14 εκατομμύρια φορές. 35 πρώην υπάλληλοι περιγράφουν μοτίβο σωματικών τιμωριών, δημόσιας ταπείνωσης και ψυχολογικής πίεσης, ενώ πολλοί ισχυρίζονται ότι ο Ρετζέπι χτυπούσε, έσπρωχνε ή τρύπαγε εργαζόμενους με εργαλεία κουζίνας.
Ο ίδιος έχει ζητήσει επανειλημμένα συγγνώμη, παραδεχόμενος ότι η συμπεριφορά του στο παρελθόν ήταν επιβλαβής και ότι εργάζεται για να διαχειρίζεται καλύτερα τον θυμό του.
Σκληρές συνθήκες και αλλαγές στη λειτουργία του Noma
Παρά τη φήμη και τις καινοτομίες του, οι συνθήκες εργασίας στο Noma χαρακτηρίζονταν εξαιρετικά απαιτητικές και εξαντλητικές, τελειομανία και συνεχείς πιέσεις. Ασκούμενοι εργαζόμενοι έφταναν να χάνουν κιλά λόγω ακραίας κούρασης και περιορισμένων γευμάτων.
Τα τελευταία χρόνια, μετά από κοινωνικά κινήματα και αλλαγές στον χώρο της εστίασης, το Noma αναδιαρθρώθηκε: διαθέτει πλέον επίσημο τμήμα ανθρώπινου δυναμικού, εκπαίδευση στελεχών, καλύτερα ωράρια και πληρωμή για τους ασκούμενους. Σήμερα λειτουργεί περισσότερο ως διεθνές επιχειρηματικό project, με προϊόντα και pop-up εστιατόρια για περιορισμένο κοινό.
Πρώην εργαζόμενοι αναγνωρίζουν την δημιουργικότητα του Ρετζέπι, ωστόσο αμφισβητούν το πρότυπο ηγεσίας που προβάλλει σήμερα, κατηγορώντας τον ότι εκμεταλλεύεται νέους και φιλόδοξους σεφ για να τροφοδοτήσει μια εμπειρία «γαστρονομικού θεάματος» για πλούσιους πελάτες.
Το ρεπορτάζ δημοσιεύθηκε λίγες ημέρες πριν το Noma ξεκινήσει ένα pop-up 16 εβδομάδων στο Silver Lake, με μενού που κοστίζει 1.500 δολάρια το άτομο. Οι θέσεις εξαντλήθηκαν σχεδόν αμέσως, με τον Ρετζέπι να δημοσιεύει στο Instagram τον Ιανουάριο ότι «εξαντλήθηκαν σε 60 δευτερόλεπτα».
