Άνθρωποι άνω των 80 και 90 ετών με εξαιρετικά οξυμένο μυαλό — γνωστοί ως SuperAgers — παράγουν έως και διπλάσιο αριθμό νέων νευρώνων σε σύγκριση με υγιείς ενήλικες μέσης ηλικίας και 2,5 φορές περισσότερους από άτομα με νόσο Αλτσχάιμερ, σύμφωνα με νέα επιστημονική μελέτη.
«Αυτό αποδεικνύει ότι ο γηράσκων εγκέφαλος έχει τη δυνατότητα αναγέννησης — και αυτό είναι τεράστιας σημασίας», δήλωσε η συν-συγγραφέας της έρευνας, δρ Τάμαρ Γκέφεν, αναπληρώτρια καθηγήτρια ψυχιατρικής και συμπεριφορικών επιστημών στο Northwestern University Feinberg School of Medicine.
Νεαροί νευρώνες σε… προχωρημένη ηλικία
Σε αντίθεση με τους ώριμους νευρώνες που είναι σταθεροί, οι νεαροί νευρώνες είναι ιδιαίτερα «πλαστικοί», δηλαδή προσαρμόζονται ευκολότερα, αναπτύσσονται και ενσωματώνονται στα εγκεφαλικά κυκλώματα. Οι εγκέφαλοι των SuperAgers, όπως διαπιστώθηκε, διατηρούν περισσότερους τέτοιους «ανώριμους» νευρώνες με αυξημένη διεγερσιμότητα — χαρακτηριστικό ενός πιο νεανικού εγκεφάλου.
Παράλληλα, η έρευνα έδειξε ότι ο ιππόκαμπος — το τμήμα του εγκεφάλου που σχετίζεται με τη μνήμη — διαθέτει ισχυρότερα υποστηρικτικά συστήματα στους SuperAgers, δημιουργώντας ένα ευνοϊκό «οικοσύστημα» για την επιβίωση και ανάπτυξη νέων νευρώνων.
Περισσότεροι νέοι νευρώνες ακόμα και από νεότερους ενήλικες
Σύμφωνα με την επικεφαλής συγγραφέα, καθηγήτρια Όρλι Λαζάροφ από το Πανεπιστήμιο του Ιλινόις στο Σικάγο, οι εγκέφαλοι των SuperAgers περιείχαν περισσότερους νεοσχηματισμένους νευρώνες ακόμη και σε σύγκριση με υγιείς ανθρώπους ηλικίας 30 και 40 ετών.
«Το προφίλ νευρογένεσης στους SuperAgers δείχνει αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα απέναντι στον χρόνο», σημείωσε η Λαζάροφ.
Τι είναι η νευρογένεση και γιατί έχει σημασία
Η νευρογένεση — δηλαδή η δημιουργία και επιβίωση νέων νευρώνων — ενισχύει την πλαστικότητα του εγκεφάλου, την ικανότητά του να επιδιορθώνεται και να διατηρεί καλή γνωστική λειτουργία παρά τη γήρανση ή τραυματισμούς.
Στους SuperAgers παρατηρήθηκε επίσης σημαντικά μικρότερη παρουσία πρωτεϊνικών συσσωρεύσεων tau, ενός βασικού βιολογικού δείκτη της νόσου Αλτσχάιμερ.
Ρόλος γενετικής και τρόπου ζωής
Αν και κάποιοι SuperAgers ενδέχεται να διαθέτουν γενετικό πλεονέκτημα, ειδικοί τονίζουν ότι η υγεία του εγκεφάλου επηρεάζεται και από τον τρόπο ζωής. Διατροφή, άσκηση, ποιοτικός ύπνος, διαχείριση του στρες και έλεγχος καρδιαγγειακών παραγόντων κινδύνου μπορούν να ενισχύσουν περιοχές του εγκεφάλου όπως ο ιππόκαμπος και να μειώσουν τα παθολογικά χαρακτηριστικά της άνοιας.
Ποιοι χαρακτηρίζονται «SuperAgers»
Για να χαρακτηριστεί κάποιος SuperAger, πρέπει να είναι άνω των 80 ετών και να επιτυγχάνει εξαιρετικές επιδόσεις σε τεστ επεισοδικής μνήμης — δηλαδή στην ανάκληση καθημερινών γεγονότων και προσωπικών εμπειριών. Εντυπωσιακό είναι ότι οι SuperAgers δεν διαφέρουν σημαντικά ως προς το IQ σε σχέση με συνομήλικούς τους.
Κοινά χαρακτηριστικά τους είναι η θετική στάση ζωής, η πνευματική δραστηριότητα, η κοινωνικότητα και συχνά η συνέχιση επαγγελματικής ή εθελοντικής δράσης σε προχωρημένη ηλικία.
Νέα τεχνολογία, νέα ευρήματα
Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature, χρησιμοποίησε καινοτόμο τεχνική πολυομικής αλληλούχισης μεμονωμένων κυττάρων, επιτρέποντας στους ερευνητές να εντοπίσουν με ακρίβεια ποια εγκεφαλικά κύτταρα στηρίζουν τη μνήμη κατά τη γήρανση.
Δύο τύποι κυττάρων — τα αστροκύτταρα και οι νευρώνες CA1 — αποδείχθηκαν καθοριστικοί για τη διατήρηση της γνωστικής λειτουργίας στους SuperAgers, ενισχύοντας τη νευρωνική επικοινωνία και τη μνήμη.
Ένας εγκέφαλος με «νεανική αρχιτεκτονική»
Εντυπωσιακά ευρήματα προηγούμενων ερευνών είχαν δείξει ότι οι νευρώνες σε περιοχές του εγκεφάλου που πλήττονται πρώτες από το Αλτσχάιμερ ήταν μεγαλύτεροι και δομικά ισχυρότεροι στους SuperAgers — ακόμα και σε σύγκριση με πολύ νεότερους ανθρώπους.
Η νέα μελέτη προσφέρει πλέον μια πιθανή εξήγηση: οι νευρώνες αυτοί φαίνεται να αναπτύσσονται μέσα σε ένα πλούσιο, προστατευτικό κυτταρικό περιβάλλον που ενισχύει τη μακροζωία και τη λειτουργικότητά τους.
