Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ξεκινήσει διαπραγματεύσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες για μια συμφωνία που θα έδινε στις αμερικανικές αρχές συνοριακής ασφάλειας ευρεία πρόσβαση σε προσωπικά δεδομένα Ευρωπαίων πολιτών , σε κλίμακα και βάθος που δεν έχει προηγούμενο για χώρα εκτός ΕΕ.
Σύμφωνα με ρεπορτάζ του POLITICO και επίσημα έγγραφα, η Κομισιόν διαπραγματεύεται ένα πλαίσιο ανταλλαγής πληροφοριών που περιλαμβάνει βιομετρικά δεδομένα (όπως δακτυλικά αποτυπώματα), ποινικά μητρώα και ιστορικό δραστηριότητας στα social media, με έλεγχο βάθους πενταετίας.
Στόχος είναι οι ΗΠΑ να μπορούν να εκτιμούν αν ένας ταξιδιώτης «αποτελεί κίνδυνο για τη δημόσια ασφάλεια ή την τάξη» πριν καν φτάσει στα σύνορα.
Αξιωματούχοι της Ευρωπαϊκής Επιτροπής βρέθηκαν ήδη στην Ουάσινγκτον την περασμένη εβδομάδα για τον πρώτο γύρο συνομιλιών.
Συζητήσεις σε λάθος timing
Η χρονική συγκυρία των διαπραγματεύσεων μόνο ουδέτερη δεν είναι. Η αμερικανική ICE (Υπηρεσία Τελωνείων και Μετανάστευσης) βρίσκεται υπό έντονο έλεγχο για τη χρήση τεχνολογιών μαζικής επιτήρησης, ακόμη και εναντίον διαδηλωτών σε πόλεις όπως η Μινεάπολη.
Σε αυτό το πλαίσιο, η ιδέα ότι οι ίδιες αρχές θα αποκτήσουν πρόσβαση σε ευρωπαϊκές βάσεις δεδομένων εκατομμυρίων πολιτών προκαλεί έντονο σκεπτικισμό στις Βρυξέλλες.
«Οι διαπραγματεύσεις πρέπει να ανασταλούν μέχρι να διασφαλιστεί πλήρως η προστασία της ασφάλειας και της ιδιωτικότητας των πολιτών τόσο στην ΕΕ όσο και στις ΗΠΑ», δήλωσε η φιλελεύθερη ευρωβουλευτής Ρακέλ Γκαρσία Ερμίδα-βαν ντερ Βάλλε.
Στο στόχαστρο οι πάντες, από ακτιβιστές μέχρι δημοσιογράφους
Ο Ρομέν Λανό, νομικός ερευνητής και μέλος της οργάνωσης επιτήρησης Statewatch, προειδοποιεί ότι το πρόβλημα δεν είναι μόνο θεωρητικό:
«Οι ευρωπαϊκές βάσεις δεδομένων περιλαμβάνουν πληροφορίες για οποιονδήποτε, από ακτιβιστές και δημοσιογράφους μέχρι απλούς πολίτες, που θα μπορούσαν να θεωρηθούν “απειλή” από τις ΗΠΑ. Με τη νέα συμφωνία, οι αμερικανικές αρχές θα έχουν αυτά τα στοιχεία στο πιάτο».
Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι οι αμερικανικές υπηρεσίες θα μπορούν όχι μόνο να αρνούνται την είσοδο, αλλά ακόμη και να κινούν διαδικασίες σύλληψης, βασισμένες σε ευρωπαϊκά δεδομένα που συλλέχθηκαν για άλλους σκοπούς.
Ο επικεφαλής της ευρωπαϊκής αρχής προστασίας δεδομένων, Wojciech Wiewiórowski, είναι κατηγορηματικός:
«Η Ευρώπη παρακολουθεί πολύ προσεκτικά όσα συμβαίνουν στις ΗΠΑ. Πρέπει να είμαστε εξαιρετικά προσεκτικοί ως προς το πώς επιτρέπουμε τη ροή των δεδομένων των Ευρωπαίων προς εκεί».
Το «όπλο» της βίζας
Η αμερικανική πίεση δεν είναι μόνο πολιτική, αλλά και θεσμικά οργανωμένη. Η Ουάσινγκτον έχει θέσει προθεσμία έως το τέλος του 2026 για την ολοκλήρωση των λεγόμενων Enhanced Border Security Partnerships (EBSP).
Οι συμφωνίες αυτές αποτελούν προϋπόθεση για τη συμμετοχή στο Visa Waiver Program, δηλαδή για το δικαίωμα των Ευρωπαίων να ταξιδεύουν στις ΗΠΑ χωρίς βίζα.
Με άλλα λόγια, το μήνυμα είναι σαφές:
ή παραδίδετε τα δεδομένα σας ή χάνετε την ελεύθερη είσοδο στις ΗΠΑ.
Η Κομισιόν υπόσχεται «δικλείδες ασφαλείας»
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προσπαθεί να κατευνάσει τις αντιδράσεις. Ο εκπρόσωπός της Μάρκους Λάμερτ δηλώνει ότι το υπό συζήτηση πλαίσιο θα περιλαμβάνει «σαφείς και ισχυρούς μηχανισμούς προστασίας», με την ανταλλαγή πληροφοριών να περιορίζεται στο «απολύτως απαραίτητο» και όχι να γίνεται συστηματικά.
Ωστόσο, ο Ευρωπαίος Επόπτης Προστασίας Δεδομένων (EDPS) επισημαίνει ότι πρόκειται για την πρώτη φορά που σχεδιάζεται ανταλλαγή προσωπικών δεδομένων σε τόσο μεγάλη κλίμακα με χώρα εκτός ΕΕ για σκοπούς μεταναστευτικού ελέγχου — ένα νομικό και πολιτικό ορόσημο με αχαρτογράφητες συνέπειες.
Ο φόβος της αυτολογοκρισίας
Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι οι επιπτώσεις δεν σταματούν στα σύνορα.
«Υπάρχει πραγματικός κίνδυνος αυτολογοκρισίας», λέει η Ερμίδα-βαν ντερ Βάλλε.
«Αν οι πολίτες ξέρουν ότι οι αναρτήσεις ή οι απόψεις τους στα social media μπορεί να τους στερήσουν την είσοδο στις ΗΠΑ, θα αρχίσουν να φιλτράρουν την έκφρασή τους, ακόμη κι αν πιστεύουν στην ελευθερία του λόγου».
Το κλίμα αυτό αντικατοπτρίζεται και στον επιχειρηματικό κόσμο: η γαλλική εταιρεία πληροφορικής Capgemini ανακοίνωσε πρόσφατα την πώληση των δραστηριοτήτων της στις ΗΠΑ, μετά από πολιτικές πιέσεις στο Παρίσι για τη χρήση του λογισμικού της από τις αμερικανικές μεταναστευτικές αρχές.
Ένα νέο σύνορο: τα δεδομένα
Καθώς η ΕΕ επενδύει όλο και περισσότερο σε ενιαίες βάσεις βιομετρικών δεδομένων για τη διαχείριση των συνόρων της, το ερώτημα γίνεται πιο πολιτικό από ποτέ:
Θα μετατραπούν τα προσωπικά δεδομένα των Ευρωπαίων στο νέο νόμισμα των διατλαντικών σχέσεων με αντάλλαγμα μια σφραγίδα στο διαβατήριο;
