Οι σκύλοι δεν είναι απλώς οι πιστοί μας σύντροφοι. Είναι έξυπνα, συναισθηματικά όντα, με εντυπωσιακές νοητικές ικανότητες.
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ερωτήματα που απασχολούν τους ειδικούς αλλά και τους κηδεμόνες τους είναι το αν οι σκύλοι έχουν μνήμη όπως οι άνθρωποι. Θυμούνται πρόσωπα, μέρη, εμπειρίες ή συναισθήματα;
Τα τελευταία χρόνια η επιστήμη έχει μελετήσει το συγκεκριμένο θέμα, με τα ευρήματα να είναι πραγματικά συναρπαστικά.
Πώς λειτουργεί γενικά η μνήμη στους σκύλους; Για να κατανοήσουμε τι θυμάται ένας σκύλος, πρέπει πρώτα να ξεχωρίσουμε δύο βασικά είδη μνήμης:
Δηλωτική μνήμη που υπάρχει στους ανθρώπους: Η ικανότητα να θυμόμαστε γεγονότα και πληροφορίες συνειδητά.
Συνειρμική – συσχετιστική μνήμη που κυριαρχεί στα ζώα: Η ικανότητα να συνδέουμε εμπειρίες με αποτελέσματα (για παράδειγμα ο ήχος του λουριού σημαίνει πως πλησιάζει η ώρα της βόλτας).
Oι σκύλοι δεν θυμούνται ιστορίες όπως εμείς. Δεν κάθονται να σκεφτούν ή να αναπολήσουν τι έγινε τις προηγούμενες μέρες. Όμως αναπτύσσουν ισχυρές συνδέσεις ανάμεσα σε ερεθίσματα, ανθρώπους, μέρη και συναισθήματα. Αυτές οι συνδέσεις μπορούν να διαρκέσουν για χρόνια.
Θυμούνται οι σκύλοι πρόσωπα;
Οι σκύλοι θυμούνται πρόσωπα και μάλιστα πολύ καλά. Για να θυμούνται ανθρώπους χρησιμοποιούν κυρίως την όσφρηση, την ακοή και φυσικά την όραση. Η όσφρηση είναι η πιο ισχυρή τους ικανότητα. Το άρωμα ενός ανθρώπου αποτυπώνεται στον εγκέφαλό τους, και αυτό το αποτύπωμα δεν φεύγει ποτέ.
Μελέτες έχουν δείξει ότι οι σκύλοι αναγνωρίζουν τους ανθρώπους τους ακόμα και μετά από χρόνια απουσίας. Δεν είναι λίγες οι ιστορίες σκύλων που ενθουσιάζονται όταν ξαναβλέπουν τους κηδεμόνες τους που έλειψαν για πολύ καιρό. Αυτό αποδεικνύει πως η μνήμη τους δεν είναι στιγμιαία, αλλά ανθεκτική και βαθιά συναισθηματική.
Θυμούνται μέρη; Μπορούν να βρουν τον δρόμο τους πίσω στο σπίτι;
Οι σκύλοι διακρίνονται επίσης για την εξαιρετική ικανότητά τους σε ό,τι αφορά τη μνήμη του χώρου. Μπορούν να θυμούνται τη διαδρομή της συνηθισμένης βόλτας τους, το σπίτι τους, τη γειτονιά τους, ακόμη και μέρη που είχαν θετικές ή αρνητικές εμπειρίες.
Πολλές περιπτώσεις χαμένων σκύλων που βρήκαν τον δρόμο για το σπίτι τους οφείλονται στην ικανότητά τους να αποθηκεύουν στο μυαλό τους μυρωδιές, εικόνες και συναισθηματικές συνδέσεις με συγκεκριμένες τοποθεσίες.
Επίσης, αν ένας σκύλος έχει περάσει μια άσχημη εμπειρία στον κτηνίατρο ή σε κάποιο συγκεκριμένο σημείο συχνά δείχνει δισταγμό ή φόβο όταν ξαναβρεθεί εκεί. Αυτό αποδεικνύει ότι η μνήμη χώρου συνδέεται άμεσα με συναίσθημα, κάτι που την κάνει ακόμα πιο ισχυρή.
Θυμούνται οι σκύλοι συναισθήματα; Μπορεί να νιώθουν νοσταλγία;
Οι σκύλοι μπορεί να μην σκέφτονται όπως εμείς, αλλά αισθάνονται βαθιά. Οι επιστήμονες συμφωνούν ότι οι σκύλοι θυμούνται συναισθήματα μέσα από εμπειρίες. Αν κάποιος τους φέρθηκε με αγάπη, ασφάλεια και τρυφερότητα, ο εγκέφαλός τους συνδέει αυτό το πρόσωπο με θετικά συναισθήματα. Το αντίθετο συμβαίνει σε περίπτωση τιμωρίας και εντάσεων.
Για αυτό το λόγο θα τους δούμε να ενθουσιάζονται όταν βλέπουν αγαπημένους ανθρώπους, να δείξουν λύπη αν χάσουν κάποιο μέλος της οικογένειας, αλλά και να βιώσουν άγχος αποχωρισμού.
Δεν είναι τυχαίο που οι σκύλοι χρησιμοποιούνται σε θεραπευτικά προγράμματα. Η συναισθηματική τους μνήμη και η ικανότητά τους να δεσμεύονται συναισθηματικά τους κάνει μοναδικούς.
Τι έχει δείξει η επιστήμη;
Έρευνες με μαγνητικές τομογραφίες εγκεφάλου (fMRI) έχουν δείξει ότι όταν ένας σκύλος βλέπει ή μυρίζει τον κηδεμόνα του, ενεργοποιούνται περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με την ευχαρίστηση και τη συναισθηματική σύνδεση. Επιπλέον, πειράματα εκπαίδευσης έδειξαν ότι οι σκύλοι θυμούνται εντολές και εμπειρίες για πολύ μεγάλο διάστημα, ειδικά όταν συνοδεύονται από θετική ενίσχυση.
Πόσο διαρκεί η μνήμη τους;
Η διάρκεια της μνήμης εξαρτάται από τη σημασία της εμπειρίας, της έντασης του συναισθήματος αλλά και τη συχνότητα της επανάληψης. Μικρά καθημερινά γεγονότα ξεθωριάζουν στο μυαλό του σκύλου. Όμως σημαντικές εμπειρίες, άνθρωποι, μυρωδιές και συναισθήματα μένουν για πολύ, ίσως και για πάντα.
Μπορούμε να ενισχύσουμε τη μνήμη τους;
Η μνήμη δεν είναι στατική. Μπορούμε να την “κρατάμε σε φόρμα”, όπως και τον εγκέφαλο ενός ανθρώπου. Έκθεση σε νέα μέρη και εμπειρίες, παιχνίδια νοημοσύνης και εκπαίδευση με θετική ενίσχυση θα “γυμνάσουν” το μυαλό του σκύλου μας και θα μας προσφέρουν ποιοτική επικοινωνία μαζί του. Να θυμάστε πως ένας σκύλος που νιώθει ασφαλής και αγαπητός αναπτύσσει πιο σταθερές και θετικές συνδέσεις μνήμης.
Οι σκύλοι δεν είναι απλώς πλάσματα που ζουν την κάθε στιγμή. Σε αντίθεση με όσα πιστεύαμε παλιά, έχουν μνήμη και μάλιστα πολύ πλούσια. Θυμούνται πρόσωπα, μέρη και κυρίως θυμούνται συναισθήματα, άλλο ένα χαρακτηριστικό που τους κάνει τόσο ξεχωριστούς για εμάς.
