Θα μπορούσε η χαρά να αποτελεί δείκτη υγείας και μακροζωίας; Μια πρόσφατη παγκόσμια μελέτη, δημοσιευμένη στο Frontiers in Medicine, υποστηρίζει πως ναι — αλλά μόνο όταν φτάσει σε ένα συγκεκριμένο «σημείο καμπής».
Κάτω από αυτό το όριο, η επιπλέον χαρά δεν φαίνεται να επηρεάζει ιδιαίτερα την υγεία, σύμφωνα με τους ερευνητές. Τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι υπάρχει ένα βέλτιστο επίπεδο όπου η αύξηση της ικανοποίησης από τη ζωή αρχίζει να έχει ουσιαστικό αντίκτυπο στην υγεία — δίπλα στην αντιμετώπιση γνωστών παραγόντων κινδύνου, όπως η παχυσαρκία, η κατανάλωση αλκοόλ και η ρύπανση.
Πώς συνδέονται χαρά και υγεία;
Η ερευνητική ομάδα θέλησε να εξετάσει αν η σύνδεση ανάμεσα στην χαρά και την υγεία ακολουθεί μια ευθεία γραμμή ή αν υπάρχει ένα όριο, όπου το όφελος αρχίζει πραγματικά να φαίνεται. Για να το διερευνήσουν περαιτέρω, χρησιμοποίησαν ένα διεθνώς αναγνωρισμένο εργαλείο μέτρησης της ικανοποίησης από τη ζωή, το “Life Ladder”.
Οι ερευνητές ζήτησαν από τους συμμετέχοντες να φανταστούν μια σκάλα από το 0 («η χειρότερη δυνατή ζωή») έως το 10 («η καλύτερη δυνατή ζωή») και να τοποθετήσουν τον εαυτό τους σε ένα από τα σκαλοπάτια. Οι επιστήμονες συνέλεξαν τους εθνικούς μέσους όρους από 123 χώρες για την περίοδο 2006–2021, και τους συνέκριναν με επίσημα δεδομένα υγείας για τους θανάτους από μη μεταδοτικές ασθένειες σε ενήλικες 30 έως 70 ετών.
Οι μη μεταδοτικές ασθένειες περιλαμβάνουν καρδιοπάθειες, καρκίνο, διαβήτη και χρόνιες αναπνευστικές παθήσεις — ασθένειες που ευθύνονται για περίπου τα τρία τέταρτα των θανάτων παγκοσμίως, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις που επικαλούνται οι ερευνητές.
Για να διασφαλίσουν ότι τα αποτελέσματά τους δεν αντανακλούσαν άλλους παράγοντες που επηρεάζουν την υγεία, οι ερευνητές ενσωμάτωσαν στην ανάλυσή τους μια σειρά μεταβλητών: κατανάλωση αλκοόλ, ποσοστά παχυσαρκίας, βαθμό αστικοποίησης, επίπεδα ατμοσφαιρικής ρύπανσης, δαπάνες υγείας, εθνικό εισόδημα και ποιότητα διακυβέρνησης.
Παράγοντες που διαμορφώνουν την υγεία
Η ανάλυση ανέδειξε ένα σαφές επίπεδο όπου η χαρά ξεκίνησε να κάνει τη διαφορά. Η ευτυχία άρχισε να έχει προστατευτική επίδραση στην υγεία μόνο όταν ο μέσος δείκτης Life Ladder μιας χώρας ξεπερνούσε περίπου το 2,7 στα 10. Κάτω από αυτό το επίπεδο, η επιπλέον ευτυχία δεν φαινόταν να επηρεάζει ουσιαστικά τα ποσοστά θανάτων από χρόνιες παθήσεις. Πάνω από αυτό, κάθε μικρή αύξηση στην ευτυχία συνδεόταν με σταθερή μείωση της θνησιμότητας από μη μεταδοτικές ασθένειες.
Οι ερευνητές δεν εντόπισαν ανώτατο όριο μέσα στο εύρος των δεδομένων. Με άλλα λόγια, δεν βρέθηκαν ενδείξεις ότι «υπερβολική ευτυχία» θα μπορούσε να βλάψει την υγεία. Η ευτυχία, ωστόσο, δεν ήταν ο μόνος παράγοντας που επηρέαζε τις εκβάσεις υγείας. Σε όλα τα επίπεδα ευεξίας, υψηλότερα ποσοστά παχυσαρκίας και κατανάλωσης αλκοόλ συνδέονταν σταθερά με περισσότερους θανάτους από μη μεταδοτικές ασθένειες.
Η ατμοσφαιρική ρύπανση φάνηκε επίσης να παίζει ρόλο — ιδιαίτερα σε χώρες με χαμηλότερα επίπεδα ευτυχίας, όπου η επίδρασή της ήταν πιο έντονη.
Η ζωή στις πόλεις παρουσίασε μια ενδιαφέρουσα ανατροπή: σε χώρες κάτω από το επίπεδο όπου η ευτυχία αρχίζει να επηρεάζει την υγεία, η αυξημένη αστικοποίηση συνδεόταν με χειρότερες εκβάσεις στις μη μεταδοτικές ασθένειες, πιθανότατα εξαιτίας αλλαγών στον τρόπο ζωής και του περιβαλλοντικού στρες. Αντίθετα, σε πιο «ευτυχισμένες» χώρες, η αστικοποίηση σχετιζόταν με καλύτερη υγεία — κάτι που ίσως αντανακλά καλύτερες υποδομές, ευκολότερη πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας και πιο υγιεινό σχεδιασμό των πόλεων.
Οι οικονομικοί και πολιτικοί παράγοντες είχαν επίσης σημασία. Οι δαπάνες υγείας μείωναν σταθερά τη θνησιμότητα από μη μεταδοτικές ασθένειες και στα δύο επίπεδα, δείχνοντας ότι η επένδυση στην περίθαλψη και την πρόληψη αποδίδει ανεξάρτητα από το πόσο «ευτυχισμένος» είναι ένας πληθυσμός.
Θετικός κύκλος ανατροφοδότησης
Η ομάδα των ερευνητών διαπίστωσε επίσης ότι η ευτυχία και η υγεία φαίνεται να ενισχύουν η μία την άλλη. Υψηλότερα επίπεδα ευτυχίας συνδέονταν με χαμηλότερη θνησιμότητα από μη μεταδοτικές ασθένειες, ενώ χαμηλότερη θνησιμότητα συνδεόταν με μεγαλύτερη ευτυχία τα επόμενα χρόνια.
