Του Διονύση Γράψα*
Η πρόσφατη δημόσια αντιπαράθεση ανάμεσα στον Πρύτανη του Πανεπιστημίου Πατρών και τη δημοτική αρχή με αφορμή την πρόταση για επιδότηση του φοιτητικού εισιτηρίου, έφερε ξανά στο προσκήνιο ένα χρόνιο πρόβλημα της πόλης: τη δυσκολία της να συνδεθεί ουσιαστικά με το Πανεπιστήμιό της. Ο Πρύτανης κάλεσε τον Δήμο να πράξει το αυτονόητο, να στηρίξει δηλαδή έμπρακτα τους φοιτητές, όπως συμβαίνει εδώ και χρόνια σε άλλες πανεπιστημιουπόλεις της χώρας. Αντί όμως για έναν δημιουργικό διάλογο, έλαβε μια απάντηση που θύμιζε περισσότερο πολιτική αντιπαράθεση παρά θεσμική συζήτηση.
Ο Δήμος Πατρέων μίλησε για “φτηνή αντιπολίτευση” και “θεσμική εκτροπή”, λες και η έκφραση άποψης από τον επικεφαλής ενός πανεπιστημίου ισοδυναμεί με υπέρβαση ρόλου. Μόνο που εδώ δεν πρόκειται για προσωπική αντιπαράθεση, αλλά για μια σύγκρουση νοοτροπιών. Από τη μία, ένα ίδρυμα που κινείται, εξελίσσεται και διακρίνεται· από την άλλη, μια πόλη που συχνά δείχνει να εγκλωβίζεται στις ιδεολογικές της βεβαιότητες και να αποφεύγει τη συνεννόηση.
Το Πανεπιστήμιο Πατρών έχει καταφέρει, με συνέπεια και επιστημονική δουλειά, να βρίσκεται σταθερά ανάμεσα στα κορυφαία πανεπιστήμια της Ελλάδας και της Ευρώπης. Σε κάθε μορφής αξιολόγηση, αποτυπώνει ένα δυναμικό πρόσωπο, ένα ίδρυμα που παράγει έρευνα, καινοτομία και προοπτική. Την ίδια στιγμή, η πόλη που το φιλοξενεί μοιάζει συχνά να παρακολουθεί αμήχανη —ή και αδιάφορη— αυτή τη διαδρομή. Παρακολουθεί ιδεολογικά υπερήφανη και διαχειριστικά έντιμη αλλά ταυτόχρονα αδρανής, τους “κρατήρες” που ανοίγουν με την πρώτη νεροποντή στους κεντρικούς δρόμους, σαν σύμβολα μιας φθοράς που δεν είναι μόνο υλική, αλλά και νοοτροπίας.
Το Πανεπιστήμιο, από την πλευρά του, προσπαθεί να καλύψει τις στεγαστικές ανάγκες χιλιάδων φοιτητών, να στηρίξει κοινωνικά και οικονομικά ευάλωτες ομάδες, να λειτουργήσει ως φορέας συνοχής και κινητικότητας σε μια εποχή ακραίων ανισοτήτων και «αποεδαφικοποίησης» των Πανεπιστημίων διεθνώς. Ο Δήμος Πατρέων, αντί να δει σε αυτή την προσπάθεια έναν σύμμαχο, επιλέγει να πρωταγωνιστεί —συνειδητά ή ασυνείδητα— στην πολιτιστική και πολιτισμική υπαναχώρηση της πόλης. Ποιος, λοιπόν, είναι τελικά ο πιο κοινωνικά ευαίσθητος; Εκείνος που διευκολύνει την πρόσβαση στη γνώση και στη μόρφωση ή εκείνος που επενδύει στη ρητορική των διαχωρισμών;
Η “επαναστατική γυμναστική” της δημοτικής αρχής, αυτή τη φορά απέναντι στο τρίτο σε μέγεθος πανεπιστήμιο της χώρας, δεν είναι παρά μια ακόμη προσπάθεια αλλαγής ατζέντας. Σε μια συγκυρία όπου ο Δήμος δέχεται έντονη κριτική για μια σειρά από ζητήματα, η στοχοποίηση ενός ισχυρού και ανεξάρτητου θεσμού προσφέρει ένα βολικό πεδίο αντιπαράθεσης. Ωστόσο, η στάση αυτή φανερώνει και κάτι πιο διαχρονικό: την αδυναμία της Πάτρας να συνδεθεί ουσιαστικά με το πιο ζωντανό κύτταρό της, αυτό που καθημερινά παράγει γνώση, ερευνητικό έργο και καινοτομία.
*Ο Διονύσης Γ. Γράψας είναι ιστορικός
