Μάιος 1968,οι μύθοι και οι αλήθειες

του Αθαν. Χ. Παπανδρόπουλου

Ε,ναι.Πενηντα χρόνια πέρασαν απο την πρωτη μου τεραστια δημοσιογραφικη εμπειρια. Όταν μπήκε ο Μάϊος του ’1968, ήμουν στο Βέλγιο, πτυχιουχος οικονομολογος,αλλα με «ψωνιο» τη δημοσιογραφια.Ημουν ετσι,συντάκτης στην Nord-Éclair, μεγάλη βελγογαλλική εφημερίδα η οποία εκδιδοταν στη Λιλλη και είχε τότε περί τα 170.000 φύλλα κυκλοφορία. Στις 12 Μαΐου 1968, η γενική διεύθυνση της εφημερίδας μού δίνει εντολή να καλύψω τα γεγονότα που ειχαν ξεσπασει στο Παρισι,  επειδή γνώριζε τις στενές σχέσεις που διατηρούσα με γαλλο-βελγικούς φοιτητικούς κύκλους.

    Βρέθηκα, έτσι, σε ένα φλεγόμενο Παρίσι, το οποίο όντως τελούσε υπό καθεστώς πλήρους εξεγέρσεως. Το πρώτο πράγμα που με εντυπωσίασε φθάνοντας στην αναρχοκρατούμενη Σορβόννη, ήταν ένα σύνθημα στους τοίχους που έγραφε «Απαγορεύεται το απαγορεύειν». Σε βάθος χρόνου, η έκφραση αυτή απεδείχθη –και ακόμη αποδεικνύεται– να έχει βαθύτατη σημασία και, βεβαίως, δεν ήταν διόλου τυχαία.

    Την άποψή μου αυτή επιβεβαίωσε μια-δυο ημέρες αργότερα ο ίδιος ο Ντανιέλ Κον-Μπεντίτ, πρωτεργάτης της εξεγέρσεως και αποκαλούμενος «κόκκινος Ντάνυ». Μιλώντας σε κοινό χιλίων και πλέον παραληρούντων φοιτητών, ο κόκκινος Ντάνυ έλεγε: «Πλανώνται πλάνην οικτράν όσοι θεωρούν, διαδίδουν ή πιστεύουν ότι είμαι κομμουνιστής, ή τροτσκιστής, ή μαοϊστής. Όλοι αυτοί δεν ήσαν αμφισβητίες, αλλά άνθρωποι που διψούσαν για εξουσία. Η εξουσία εμένα με αφήνει παγερά αδιάφορο. Όλοι εμείς δεν είμαστε άνθρωποι εξουσίας. Είμαστε αυτοί που αμφισβητούν όλες τις εξουσίες. Δεν έχουμε έτοιμα συνταγολόγια γι αυτά που πρέπει να γίνουν, αλλά ούτε και μάς ενδιαφέρουν. Οι εχθροί μας το γνωρίζουν καλά αυτό. Τους εξοργίζει η ελευθεριότητά μας, ο μη σεβασμός μας σε θεσμούς και αξίες που έχουν χρεωκοπήσει…».

    Τα λόγια αυτά χαράχθηκαν βαθειά μέσα μου και προσπάθησα τότε να τα ερμηνεύσω, χωρίς όμως να διαθέτω τα απαραίτητα ερμηνευτικά εργαλεία. Τα τελευταία μού τα προσέφεραν δύο άνθρωποι που γνωρισα τοτε στο Παρισι και οι οποιοι στη συνεχεια, σημάδεψαν το πνεύμα μου.Γι’αυτο,με αμφοτερους, από τότε και μέχρι το τέλος του βίου τους, μάς συνέδεε μία στέρεη φιλία. Επρόκειτο για τον περίφημο –αλλά άγνωστο στην μαρξιστοκρατούμενη Ελλάδα– στοχαστή Ραιημόν Αρόν{1905-1983} καθηγητή στην Σορβόννη, και τον Ζαν-Φρανσουά Ρεβέλ{1924-2006},φιλοσοφο και δημοσιογραφο,  που με μοναδική σχολαστικότητα και διαυγεια,στα βιβλια του, διέλυε τον ολοκληρωτισμό και απεκάλυπτεε την απεχθη φύση του.

    Την εποχή εκείνη ο Ρεβέλ,ειχε εκδοσει το περίφημο βιβλίο του «Ούτε Μαρξ, ούτε Ιησούς», στο οποίο τόνιζε ότι η πραγματική εξέγερση της νεολαίας είχε ξεκινήσει πολύ πριν τον Μάϊο του ’68, στα αμερικανικά πανεπιστήμια, και ο χαρακτήρας της ήταν αμιγώς αμφισβητησιακός. Οι νέοι της εποχής ήθελαν να ξεφύγουν από θεσμούς, παραδόσεις και συμπεριφορές που τους καταπίεζαν και τις οποίες θεωρούσαν αυταρχικές και άδικες. Επεδίωκαν κοινωνίες πιο ελεύθερες και επιθυμούσαν αναγνωριση και καταξιωση. Με άλλα λόγια –όπως έγραψε ο Ραιημόν Αρόν, απαντώντας στον Ζαν-Πωλ Σαρτρ, ο οποίος δεν είχε καταλάβει τίποτε–, η εξέγερση των νέων, αν και ο ίδιος την καταδίκαζε, δεν έπαυε να είναι μία πολυσήμαντη εκδήλωση ελευθερίας. Εκδήλωση ελευθερίας απέναντι σε ένα πατερναλιστικό και εντόνως κρατικιστικό γκωλικό καθεστώς –το οποίο, ναι μεν είχε οδηγήσει την Γαλλία σε εντυπωσιακή οικονομική πρόοδο, πλην όμως υπό συνθήκες άκρατου κρατισμού,που ακομα και σημερα η χωρα πληρωνει.

    Από την άλλη πλευρά, όπως έλεγε παλαιότερα ο Ζαν-Φρανσουά Ρεβέλ, ο Μάης ’68 αποτελεσε και την αφετηρία της αμφισβητήσεως του Κομμουνιστικού Κόμματος Γαλλίας, το οποίο μέχρι τότε κυριαρχούσε στην γαλλική πνευματική ζωή και στην ουσία ήταν και ο ιδεολογικός σύμμαχος του στρατηγού ντε Γκωλ στην αντιαμερικανική ρητορική του και στις κατά του ΝΑΤΟ επιλογές του. Χρονιά, επίσης, της κυκλοφορίας στην Γαλλία του βιβλίου του Αλέξανδρου Σολτζενίτσιν για την φρίκη των γκουλάγκ, το 1968 μπορούμε να πούμε ότι ήταν, για την Ευρώπη γενικότερα, το βάθρο του αντιολοκληρωτισμού. Ενας αντιολοκληρωτισμος ο οποιος στην ουσια ενοχλουσε τους φανατικους της φαιοκοκκινης ιδεολογιας, οι οποιοι αρχισαν τοτε να χρησιμοποιουν τα οπλα ως εργαλεια μιας δηθεν κοινωνικης απελευθερωσης.Προεκυψαν ετσι οι «Κοκκινες Ταξιαρχιες» στην Ιταλια,η «Αμεση Δραση» στην Γαλλια,ο Μπααντερ και Μαινχοφ στη Γερμανια και παει λεγοντας.

    Ας διαβάσουμε, όμως, τί εγραψε ο ίδιος ο Ντανιέλ Κον-Μπεντίτ για την κληρονομιά του Μαΐου ’68 αρκετα χρονια αργοτερα: «Είναι ξεκάθαρο ότι οι μεγάλοι χαμένοι του Μαΐου ’68, σε μακροπρόθεσμη βάση, υπήρξαν ο γκωλισμός και ο κομμουνισμός. Ο γκωλισμός αντιπροσώπευε μία κρατικίστικη αντίληψη για την οργάνωση της κοινωνίας. Επρόκειτο για μία αυταρχική και ιεραρχική αντίληψη, τόσο για την λειτουργία της κοινωνίας όσο και τις ηθικές και οικογενειακές αρχές της. Επίσης, την ίδια περίοδο, οι εργαζόμενοι συνειδητοποίησαν ότι δεν μπορούσαν να είναι μονίμως δέσμιοι του πιο σταλινικού κομμουνιστικού κόμματος της Ευρώπης, του Γαλλικού. Ένα κόμμα το οποίο, υπό την πλήρη ανοχή της γκωλικής εξουσίας, διαχειριζόταν κατά το δοκούν την εργατική τάξη, την οποίαν και προσπαθούσε να εγκλείσει σε μία ολοκληρωτική και ξεπαρασμένη για τις ανάγκες και τις διεκδικήσεις της ιδεολογία. Αυτό το γκωλι-κομμουνιστικό σύμπλεγμα ήταν τόσο ισχυρό, τόσο καλά δομημένο και τόσο απλωμένο στις κοινωνικές αρθρώσεις, που μόνον με μία συνολική εξέγερση και αμφισβήτηση μπορούσε να κλονισθεί. Τελικά, στην Γαλλία του Μαΐου ’68 αυτό συνέβη. Συνθήματα όπως Θέλουμε απολαύσεις χωρίς εμπόδια, ή Ρεαλισμός είναι να ζητάμε το αδύνατο, ή Μαρξ ο μεγάλος ερμηνευτής του Γκρούτσο και άλλα, κάθε άλλο παρά την κατάληψη της εξουσίας υποδήλωναν. Ήταν συνθήματα απελευθερωτικά, γεμάτα αμφισβήτηση, αλλά και θέληση για αυτονομία. Επρόκειτο για συνθήματα ποιητικά έως έναν βαθμό, που αρνούνταν να δεχθούν μία παρελθοντολογική και ολοκληρωτική βλακεία».

Αυτή νομιζω οτι ηταν  συνοπτικά η κληρονομιά του Μάη του ’68 και οφείλω να πω ότι τότε η κατάστασή μας ήταν ασυγκρίτως καλύτερη από την αντίστοιχη των νέων τού σήμερα. Τότε, οι Γάλλοι νέοι είχαν έναν Κον-Μπεντίτ, έναν Ζακ Σωβαζό και κάποιους άλλους οραματιστές οι οποίοι ήσαν πολιτικα εραστες της ελευθεριας και κάθε άλλο παρά ιδιοτελείς ακτιβιστές.Εκεινο που επεδιωκαν ηταν να δωσουν νοημα σε μια κοινωνια σε μεταβαση,ωστε να την κανουν πιο ανεκτικη και ελευθερη.Το «απαγορευεται το απαγορευειν»,απο μονο του λεει πολλα.Η δε σημασια του,επιβεβαιωθηκε λιγους μηνες αργοτερα, οταν τα σοβιετικα τανκς εμπαιναν στην Πραγα,για να καταστειλουν την Ανοιξη της.Αλλα ποιος τα θυμαται αυτα...